ABD'den Türkiye'ye kazandırılan Zeugma kökenli 13. mozaik panel, nihayet evine döndü. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, tarihi eserin ait olduğu bölgeye yerleştirilmesi sırasında yaptığı açıklamada, kültürel mirasın korunması ve yeniden topraklarına kazandırılması için yürütülen çalışmaları bilimsel araştırma, hukuki süreçler ve uluslararası işbirliğiyle gerçekleştirdiklerini vurguladı. Ersoy, bu törenle tarih sayfalarında açılan boşlukları doldurduklarını dile getirdi.
13. Panelin Anavatana Kazandırılması
Gaziantep'in tarihi ve kültürel önemine dikkat çeken Bakan Ersoy, halk arasında "Çingene Kızı" olarak bilinen mozaiğin parçalarından biri olan 13. panelin tekrar ait olduğu topraklarda bulunmasının, kültürel mirası koruma açısından önemli bir adım olduğunu ifade etti. Zeugma'nın Roma döneminde doğu ve batı arasında köprü görevi gören önemli bir merkezi olduğunu belirten Ersoy, bu mozaiğin artık Türkiye'nin ve özellikle Gaziantep'in önemli kültürel simgelerinden biri haline geldiğini belirtti. 1960'lı yıllarda yapılan kaçak kazılar sonucunda bu kompozisyona ait çeşitli panellerin yasa dışı yollardan yurtdışına çıkarıldığını anımsatan Ersoy, 2018 yılında ABD'deki Bowling Green Eyalet Üniversitesi'nde bulunan aynı taban mozaiğine ait 12 panelin Türkiye'ye getirilmiş olduğunun altını çizdi.
Kültürel Mirasın İşbirliği ile Korunması
Gaziantep Büyükşehir Belediyesinin katkılarıyla yerel ustalar tarafından Fırat taşlarından hazırlanan replikaların, 2022'de Bowling Green Eyalet Üniversitesi'ne teslim edildiğini söyleyen Ersoy, bunun da kültürel miras üzerine kurulan işbirliğinin değerini gözler önüne serdiğini belirtti. Bakan Ersoy, 13. panelin dönüş sürecini detaylandırarak, bu panelin milattan sonra 2. ve 3. yüzyıla tarihlenen kompozisyona ait olduğunu vurguladı. Dr. Camila Felag'ın araştırmaları ve Prof. Dr. Kutalmış Görkay'ın değerlendirmeleri ile panelin yeniden satışa konu olduğunu tespit ettiklerini, bu süreç sonunda iade taleplerinin hızla kapıyı çaldığını ifade etti. ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi'nin süreci başarıyla tamamlaması ile eserin ülkemize kazandırıldığını duyurdu.
ABD ile Kültürel İşbirliği
ABD ile yürütülen kültürel işbirliğinin, birçok eserin ülkeye geri dönmesini sağladığını belirten Ersoy, 2021 yılında imzalanan Kültür Varlıklarına İlişkin Mutabakat Zaptı’nın bu mücadelede kritik bir araç olduğunu söyledi. Bu mutabakatın bu yıl yeni bir beş yıllık dönem için uzatıldığını açıklayan Ersoy, söz konusu anlaşmanın iki ülke arasındaki güvene dayalı işbirliğini güçlendirdiğinin bir göstergesi olduğunu ifade etti. New York Manhattan Bölge Savcılığı ile ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi ile yürütülen işbirliği neticesinde, Antik Boubon Kenti'nden gelen pek çok eserin de Türkiye'ye iade edildiğini belirtti. Ersoy, Marcus Aurelius heykeli gibi eserlerin de bu çerçevede geri kazandırıldığını kaydetti.
Yeni İadeler Beklentisi
Kültürel varlıkların izini sürme çalışmalarının devam ettiğini belirten Ersoy, gelecekte yeni iadelerin olacağına inandığını ifade etti. Ayrıca, kültür varlıklarının dönüşünün yalnızca ABD ile sınırlı olmadığını hatırlatarak, Türkiye’ye kazandırılan Satornila Steli'nin de önemine değindi. İtalya ile gerçekleştirilen işbirliği sonucunda 2023 yılında Türkiye’ye dönen bu mezar steli, yaklaşık 1800 yıllık geçmişiyle önemli bir bilgi kaynağıdır. Ersoy, bu eserlerin yalnızca fiziken geri dönüşü değil, aynı zamanda kültürel hafızanın canlanmasını sağladığını vurguladı.
Kültürel Varlıkları Koruma Mücadelesi
Bakan Ersoy, kültürel varlıkların iadesinin sadece belirli eserler için değil, aynı zamanda bir toplumun hafızasının yeniden inşası anlamına geldiğini dile getirdi. Her bir kültürel varlığın benzersiz bir öyküsü ve ait olduğu bir bağlam olduğunun altını çizen Ersoy, geri getirilen mozaik panelin büyük bir kompozisyonun kaybolan bir parçası olduğunu belirtti. Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi'nin koleksiyonuna katılan bu panel, bilimsel çalışmalar açısından eserlerin bütüncül bir şekilde incelenmesine imkan tanıdığını vurguladı. Her bir eksik parça yerine döndükçe, geçmişteki kayıplar telafi ediliyor ve tarihi değerlerin tamamı bir arada korunmuş oluyor.
Kültür Varlığı İade Oranı
Kültür ve Turizm Bakanlığı, kültürel varlık kaçakçılığıyla mücadelede son yıllarda büyük bir kararlılıkla hareket ediyor. Ersoy, Türkiye'nin dünya genelinde bu alanda örnek teşkil eden ülkeler arasında yer aldığını ifade etti. 2002 yılından bu yana 13.454 kültür varlığının Türkiye’ye geri kazandırıldığını belirten Ersoy, bunların 9.139'unun son sekiz yılda geri getirildiğini vurguladı. Bu başarının kültür varlığı kaçakçılığına karşı önleyici ve bütüncül bir strateji ile mümkün olduğunu belirten Ersoy, yurt dışına yasa dışı yollarla çıkarılan eserlerin her birinin kendi topraklarına dönmesini sağlamak için kararlılıkla çalışmalarına devam edeceklerini sözlerine ekledi.
