İhracatçılar, nisan sonunda sona erecek olan “döviz dönüşüm desteği” için uzatma talep ediyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından ihracatçılara sunulan %3 oranındaki döviz dönüşüm destek programının süresi 30 Nisan 2026'da dolacak. Ancak ihracatçıların genel beklentisi, bu sürecin 2028 yılına kadar üç yıl daha uzatılacağı yönünde. Mevcut %3 oranı yetersiz gören ihracatçılar, piyasa şartlarına göre desteğin %5 ile %10 arasında artırılmasını bekliyorlar. Bu uygulama, ilk olarak 26 Ocak 2023'te %2 oranı ile başlamış, ardından 3 Mayıs 2025'te geçici bir süre için %3'e yükseltilmişti. En son düzenlemeyle de bu oran, 30 Nisan 2026 tarihine kadar uzatılmıştı.
“Döviz dönüşümü avans olarak kullanılmalı”
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Gemi, Yat ve Hizmetleri Sektör Kurulu Başkanı Başaran Bayrak, döviz dönüşüm desteğiyle ilgili değerlendirmelerde bulundu. Nisan sonunda sona erecek olan bu desteğin muhtemelen tekrar uzatılacağını düşündüğünü belirten Bayrak, “Yerli ihracatçının sıkışık bir durum yaşadığı bu dönemlerde, önceki uygulamalarda olduğu gibi tekrar desteklenecektir” dedi. Ancak mevcut desteğin yeterli olmadığını vurgulayan Bayrak, enflasyon artışının ve işçilik maliyetlerindeki yükselişin döviz kuruna uyum sağlamadığını ifade etti. Yüzde 10’luk bir artış gerektiğini belirten başkan, döviz dönüşüm desteğinin yalnızca ihracat gerçekleştiğinde değil, avans niteliğindeki ödemelerde de kullanılabilmesi gerektiğini savundu. Şu anki uygulamada destek, sadece ihracat sonrası alınabiliyor ve bu durum firmalar için sınırlayıcı olmaktadır.
“Baskılama sürerse tablo 2025’ten daha vahim olur”
Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) Başkanı Toygar Narbay, sağlanan döviz dönüşüm desteğinin uzatılmasının kritik bir öneme sahip olduğunu vurgulayarak, “Bu desteklerin 2026-2028 arasındaki stabilizasyon döneminde devam etmesi oldukça önemli” dedi. Narbay, yıl başından bu yana enflasyonun %7.5 olduğunu ve buna rağmen döviz kurunun artış göstermediğini ifade etti. Bu durumun, ihracatçının dolar bazındaki maliyetini önemli ölçüde artırdığını belirten Narbay, “Kur dönüşüm desteği artırılmadığı takdirde 2025’ten daha zor bir tablo ile karşı karşıya kalabiliriz” uyarısında bulundu. TL’nin aşırı değerlenmesinin önüne geçilmesi gerektiğini belirten Narbay, ayrıca destek oranlarının net ihracata en az %10 olmasının şart olduğunu ifade etti. 2022’de mal ihracatının GSYH’ye oranı %27.2 iken, bu oranın 2025’te %18’in altına düşmesi bekleniyor.
“Nisanı beklemeden oran yukarı revize edilsin”
Türkiye Ev Tekstili Sanayicileri Derneği (TETSİAD) Başkanı Murat Şahinler, döviz dönüşüm desteğinin mevcut haliyle birçok firma için yetersiz kaldığını ifade etti. Şahinler, bu desteğin sadece net ihracatçıların kur maliyet dengesizliklerini telafi etmekte zayıf kaldığını belirtti. Ayrıca, döviz almama taahhütlerinin ve buna bağlı uygulama sürelerinin, firmaların ticari faaliyetleriyle çeliştiğini dile getirdi. Bu destek oranının gözden geçirilerek yukarı çekilmesi gerektiğini vurgulayan Şahinler, taahhüt koşullarında sadeleştirme ve esnetme önerisinde bulundu. Bu durumun özellikle ithalat ödeme zamanlamasına etki etmemesi gerektiğini belirten Şahinler, uygulamanın sadeleştirilmesi için belirli taleplerini sıraladı.
“Uzatılmalı ve oran yüzde 8’e çıkarılmalı”
İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB) Başkanı Güven Karaca, yüksek faiz ve enflasyonun deriden tüm ihracat kalemlerine olumsuz yansıdığını belirtti. Karaca, %3 oranındaki döviz dönüşüm desteğini kırılgan Pazar yapısını sürdürebilmek için önemli bir destek olarak değerlendirdi. Bu nedenle, sürenin uzatılmasını talep eden Karaca, oranının da %7 ile %8 aralığına yükseltilmesi gerektiğini öne sürdü. Karaca, Türk ihracatçısının uluslararası pazarda daha rekabetçi olabilmesi ve finansman ihtiyacının karşılanabilmesi açısından bu desteğin artmasının şart olduğunu vurguladı.
“Sadece oran ve süre değil, koşullar da değişsin”
ARMATÜR Derneği Başkanı Gökhan Turhan, döviz dönüşüm desteği için hem sürenin uzatılması hem de oranının artırılması gerektiğini savundu. Ocak 2022 ile Şubat 2026 arasında maliyetler ile döviz kurları arasında büyük bir farkın açıldığını belirten Turhan, mevcut koşullarda bu farkın kapanmasının zorlaştığını ifade etti. Hâlihazırda %3 olan destek oranının en az %5-6’ya çıkması gerektiğini vurgulayan Turhan, yüksek enerji ve işçilik maliyetlerinin sürdüğü bu zaman diliminde, desteklerin ihracatçıların yükünü hafifleteceğini belirtti. Sadece süre ve oranın değil, uygulama koşullarının da iyileştirilmesi gerektiğine dikkat çeken Turhan, KOBİ’lerin bu destekten daha fazla faydalanabilmesi adına süreçlerin basitleştirilmesi çağrısında bulundu.
“Oranın yeterli olmadığını defaten anlattık”
İstanbul İhracatçı Birlikleri (İİB) Koordinatör Başkanı ve İstanbul Mobilya, Kağıt ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği Başkanı Erkan Özkan, Merkez Bankası tarafından sağlanan %3 oranındaki döviz dönüşüm desteğinin devam etmesi gerektiğini belirtti. Özkan, destek oranının yetersiz kaldığını daha önce de ilgili mercilere ilettiklerini fakat bu konuda henüz bir ilerleme kaydedilemediğini ifade etti. Desteğin hem süresinin uzatılması hem de oranının artırılmasının ihracatçılar için önemi büyük. Girişimlerinin devam ettiğini vurgulayan Özkan, bu konuda elden geleni yapacaklarını belirtti.
“Oran yükseltilmese bile, süre uzatılmalı”
Ekonomik belirsizliklerin devam ettiği bu dönemde, döviz dönüşüm desteği süresinin uzatılması gerektiğini düşünen Ev ve Mutfak Eşyaları Federasyonu (EVFED) Başkanı Güçlü Kaplangı, mevcut %3 oranının %5-6 seviyesine çıkarılması gerektiğini vurguladı. Kaplangı, “Mevcut durumu göz önünde bulundurursak, sadece oran yükseltilmese bile destek süresinin uzatılması gerekmektedir” dedi. Bu desteğin özellikle ihracatçıların piyasa koşulları ile başa çıkabilmesi için kritik bir önem taşıdığına dikkat çekti.
Döviz dönüşümünde ihracatçının 5 ortak talebi
İhracatçılar, döviz dönüşüm desteğinde şu talepleri iletmekte: İlk olarak, mevcut %3 oranının yukarı revize edilmesi; bu talep sektörel bazda %5 ile %10 arasında değişmektedir. İkinci olarak, nisan sonunda sona erecek desteğin 2026-2028 dönemini kapsayacak şekilde uzatılması gerekiyor. Üçüncüsü, TL’nin değerlenmesi ya da kur baskılaması durumunun engellenmesi ve bu dengesizliğin döviz dönüşüm desteği ile telafi edilmesi talep edilmektedir. Dördüncü gereklilik ise uygulama koşullarının esnetilmesi ve sadeleştirilmesidir; özellikle döviz almama taahhütlerinin ithalat ihtiyacı olan firmalar üzerinde yarattığı baskının hafifletilmesi arz edilmektedir. Son olarak, avans niteliğindeki tahsilatların da bu destek kapsamına alınması ve 6 ay gibi sınırlı sürelerin esnetilmesi istenmektedir.
Döviz dönüşüm desteği nedir, ne işe yarar?
Döviz dönüşüm desteği, ihracatçıların yurtdışından elde ettikleri dövizi Türkiye’deki Merkez Bankası’na satarak, karşılığında devlet tarafından sağlanan bir kur primidir. İhracatçı, sattığı malın bedelini yurt dışından getirirken, bu dövizin bir kısmını veya tamamını bankası aracılığıyla Merkez Bankası’na satarak Türk Lirası’na çevirir. Merkez Bankası, o günkü döviz kuru ile TL ödemesi yapar ve bunun üzerine ek bir destek ödemesi ekler. Bu uygulama, Türk ürünlerinin uluslararası piyasada pahalı kalmasını engellemek amacıyla ihracatçılara dolaylı bir şekilde kur artışı sağlamaktadır. Ancak, bu desteği almak isteyen firmaların, belirli bir süre boyunca piyasalardan döviz almayacağına dair taahhüt vermeleri zorunludur.
