Bilim insanları, İngiltere’nin doğu kıyılarının altında yaklaşık 454 milyon yıl önce faaliyet gösteren devasa bir yanardağ sisteminin izlerini keşfetti.
Araştırmacılara göre bu sistem, binlerce hidrojen bombasının enerjisine eşdeğer büyüklükte patlamalar üretmiş ve volkanik küllerini İskandinavya’ya kadar ulaştırmış olabilir.
Britanya Jeolojik Araştırmalar Kurumu (BGS) tarafından yürütülen çalışma, Avrupa’nın kuzeyinde geniş bir alana yayılan ve kökeni uzun süredir araştırılan antik volkanik kül tabakasının kaynağına ilişkin yeni kanıtlar ortaya koydu.
Günümüzde Norfolk ve Lincolnshire bölgelerinin altında gizlenen yanardağın, tek bir volkanik dağdan ziyade onlarca kilometreye yayılmış karmaşık bir sistem olduğu düşünülüyor.
İngiltere’deki Dev Yanardağın İzleri Yer Altındaki Kayaçlarda Bulundu
Araştırmacılar, Norfolk ve Lincolnshire bölgelerinde birbirinden yaklaşık 65 kilometre uzaklıktaki iki sondaj kuyusundan alınan kayaç örneklerini inceledi.
Yerin yüzlerce metre altından çıkarılan bu örneklerde, milyonlarca yıl önceki volkanik faaliyetlere ait izler tespit edildi. Bulgular, günümüzde The Wash adı verilen kıyı bölgesinin altında büyük bir volkanik sistemin bulunduğunu gösteriyor.
Araştırmanın başyazarı olan jeofizikçi Tim Pharaoh, keşfin İngiltere’nin jeolojik geçmişine ilişkin mevcut bilgileri önemli ölçüde değiştirdiğini belirtiyor.
Araştırmacılara göre söz konusu sistem, yaklaşık 454,4 milyon yıl önce Dünya tarihindeki en büyük volkanik patlamalardan bazılarını üretmiş olabilir. Patlamalar sırasında yüzlerce kilometreküplük kayaç ve volkanik malzemenin atmosfere savrulduğu tahmin ediliyor.
Volkanik Küller Binlerce Kilometre Uzağa Ulaşmış Olabilir
Keşfin en önemli yönlerinden biri, Kuzey Avrupa’nın farklı bölgelerinde bulunan antik volkanik kül tabakasının kökenine ilişkin yeni bir açıklama sunması.
Kinnekulle tefrası olarak bilinen bu tabakanın kalıntılarına günümüzde Norveç, İsveç, Baltık bölgesi, Belarus ve Polonya’da rastlanıyor.
Ancak bu kadar geniş bir coğrafyaya yayılan külün hangi yanardağdan kaynaklandığı uzun süredir kesin olarak bilinmiyordu.
Araştırmacılar, İngiltere’nin doğusundaki kayaçlarla İskandinavya’daki kül tabakasını karşılaştırarak önemli benzerlikler tespit etti.
Elde edilen sonuçlar, iki bölgedeki malzemelerin yaklaşık 454,4 milyon yıl önce oluştuğunu gösterdi. Kayaçların kimyasal bileşimlerinin de büyük ölçüde örtüşmesi, dev yanardağın Kinnekulle kül tabakasının başlıca kaynaklarından biri olabileceği görüşünü güçlendirdi.
Milyonlarca Yıllık Gizem Zirkon Kristalleriyle Araştırıldı
Araştırmacılar, kayaçların yaşını belirlemek için içlerinde bulunan mikroskobik zirkon kristallerinden yararlandı.
Bu kristaller, magma içerisinde oluşurken yapılarına uranyum alıyor. Uranyumun zamanla kurşuna dönüşmesi sayesinde kayaçların ne zaman meydana geldiği yüksek hassasiyetle hesaplanabiliyor.
Araştırmanın ortak yazarlarından Dan Condon, zirkon kristallerini milyonlarca yıl boyunca çalışan doğal saatlere benzetiyor.
Yapılan ölçümler, Norfolk ve Lincolnshire’daki volkanik kayaçların yanı sıra İskandinavya’daki kül tabakasının da aynı döneme tarihlendiğini ortaya koydu.
Araştırmacılar ayrıca kayaçların içerisindeki mineralleri kimyasal açıdan karşılaştırdı. Yaş ve kimyasal bileşim bakımından elde edilen benzer sonuçlar, birbirinden uzak bölgelerdeki buluntuların aynı volkanik sistemle ilişkili olabileceğini gösteriyor.
Yanardağ Tek Bir Dağdan Çok Daha Büyük Olabilir
Bilim insanları, keşfedilen volkanik sistemin günümüzdeki yanardağlara benzeyen tek bir koniden oluşmadığını düşünüyor.
Dan Condon’a göre jeolojik bulgular, onlarca kilometre boyunca uzanan ve kaldera adı verilen büyük çöküntüleri içeren karmaşık bir yapıya işaret ediyor.
Kalderalar, büyük patlamaların ardından yer altındaki magma haznesinin kısmen boşalması ve üzerindeki zeminin çökmesiyle oluşabiliyor.
Araştırmacılar, İngiltere’nin altında bulunan antik sistemin de geniş bir magma kütlesi üzerinde yer alan birden fazla kalderadan oluşmuş olabileceğini değerlendiriyor.
Bu yapı, yüzlerce kilometreküplük volkanik malzemenin atmosfere püskürtülmesini mümkün kılmış olabilir.
Keşif, Avrupa’nın Jeolojik Geçmişini Yeniden Şekillendirebilir
Araştırmada yer almayan Bristol Üniversitesi volkanoloji uzmanı Jenni Barclay, milyonlarca yıl önce gerçekleşmiş patlamaların büyüklüğünü ve etkilerini belirlemenin oldukça zor olduğunu vurguluyor.
Barclay’e göre birbirinden yüzlerce kilometre uzaklıktaki kayaçların hem yaş hem de kimyasal bileşim bakımından örtüşmesi, ortak bir volkanik kaynaktan geldikleri ihtimalini güçlendiriyor.
Yeni bulgular, yaklaşık 454 milyon yıl önce Avrupa’nın kuzeyinde gerçekleşen jeolojik süreçlerin ve büyük volkanik patlamaların daha ayrıntılı biçimde anlaşılmasına katkı sağlayabilir.
Araştırmacılar, söz konusu yanardağın günümüzde tamamen sönmüş olduğunu ve yeniden faaliyete geçme riski taşımadığını belirtiyor.
Çalışma, Geological Society of America Bulletin dergisinde yayımlandı.
