Christopher Nolan'ın yönettiği The Odyssey filminin Londra'daki tanıtım etkinliği, oyuncu Zendaya'nın takmış olduğu yaklaşık 3 bin yıllık antik İran kalıntılarından yapılmış küpeler sebebiyle tartışmaları beraberinde getirdi. Bu olay, tarihi eserlerin modern sanatta kullanılmasının ne denli etik olup olmadığı konusunda geniş çaplı bir değerlendirmeye yol açtı.
Kültürel Mirasın Kullanımı Üzerine Tartışmalar
The Guardian'ın haberleri doğrultusunda, Zendaya'nın filmde canlandırdığı Tanrıça Athena karakterinin tanıtımında takmış olduğu küpelerin, MÖ 700 yılına kadar uzanan İran kökenli arkeolojik eserlerden yapıldığı belirtiliyor. Tanıtım sonrasında sanat tarihçileri ve arkeologlar, tarihi değeri büyük olan bu eserlerin Hollywood yapımı bir filmde aksesuar olarak kullanılmasının ciddi bir yanlış olduğunu vurguladılar. Özellikle İran doğumlu sanat tarihçisi Sussan Babaie, bu eserlerin kırmızı halıda sergilenmesini "şoke edici" olarak tanımladı ve bunun, antik eserlerin yalnızca estetik birer objeden ibaret olmadığını vurguladı. Onun görüşüne göre, bu tür antik eserler insanlığın ortak mirasını temsil ettiği için bu şekilde kullanımı bir saygı eksikliği olarak değerlendirilmektedir.
Antik Eserlerin Etik Problemi
Sussan Babaie, bu tür eserlerin yalnızca güzellik veya güç simgesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini savunarak, antik İran kültürünün köklü tarihsel ve manevi anlamını göz ardı eden bir durumun söz konusu olduğunu ifade etti. Bu bağlamda, antik eserlerin Hollywood'un eğlence endüstrisine malzeme olarak kullanılmasının, söz konusu kültüre yapılan büyük bir hakaret olduğunu ileri sürdü. Sanat tarihçileri, antik eserlerin ticarileşmesinin ve düzleştirilmesinin, Türkiye ile İran gibi zengin kültürel mirasa sahip ülkelerin insanlığa kattığı değerleri görmezden geldiğini belirtiyor. Bu şekilde değerlendirmeler, özellikle bu eserlerin orijinal bağlamından uzaklaştırılması konusundaki eleştirileri tetikliyor.
Yasal ve Etik Savunmalar
Küpelerin ait olduğu Barron London galerisi, bu eserlerin yasal çerçeveler içinde korunduğunu iddia etmekte. Galeri, küpelerin Zendaya'ya ticari bir amaçla değil, sadece antik Pers altın ustalarının sanatsal mükemmelliğini kutlamak ve bu kültürel geleneği hatırlatmak amacıyla ödünç verildiğini belirtmiştir. Açıklamada ayrıca, İran’ın çoğu zaman güncel siyasetin gölgesinde anıldığını, fakat bu eserlerin ülkenin zengin kültürel mirasını gözler önüne sermeyi hedeflediği öne sürüldü. Ancak sanat çevrelerinde bu savunmalar yeterli bulunmamaktadır; birçok uzman, bu tür yanıtların konunun karmaşıklığını ve etik boyutunu gölgede bıraktığını düşünmektedir.
Filmin Çekim Mekanına Yönelik Eleştiriler
The Odyssey yalnızca antik eserlerin kullanımıyla değil, aynı zamanda çekim yaptığı yerler nedeniyle de eleştirilerin odağı haline geldi. Özellikle Sahra kökenli sinemacılar, filmin Fas’ın kontrolü altındaki Batı Sahra’da bulunan Dahla şehrinde çekilmiş olmasını gerekçe göstererek, boycott çağrısında bulundular. Bu durum, filmin arka planındaki politik tartışmaları gün yüzüne çıkardı. Hollywood yapımlarının, ürettikleri içerik ve kullandıkları yerler dolayısıyla bu tür sorunlarla yüzleşmesi gerektiğine dair artan bir konsensüs bulunuyor. Bu yanıyla, The Odyssey hem estetik hem de etik boyutlarda zorlu bir tartışmanın parçası haline gelmiş vaziyette.
