Mevzuatın Kapsamı ve Sigorta Kolları Ayrımı Türkiye sosyal güvenlik sisteminde staj ve çıraklık döneminde yatırılan primler, yalnızca kişiyi çalışma esnasında oluşabilecek kazalara ve hastalıklara karşı koruyan sigorta kolunu kapsar. Bu dönemde "Malullük, Yaşlılık ve Ölüm" (Emeklilik) primi yatırılmadığı için, staj başlangıç tarihi genel kural olarak emeklilik hesabında "İlk İşe Giriş Tarihi" olarak dikkate alınmaz. Ancak Kanun koyucu, bu kurala belirli istisnalar getirmiştir.
Staj Sigortasının Başlangıç Sayıldığı Haller Tablosu Staj veya çıraklık tescilinin hangi durumlarda emeklilik yaşına veya prim gününe etki ettiğini gösteren yasal durum tablosu şöyledir:
| İşlem Türü / Durum | Staj Başlangıcı Emekliliği Etkiler Mi? | Yasal Açıklama ve Sonuç |
|---|---|---|
| Normal Emeklilik Hesabı | HAYIR (Sayılmaz) | Yatırılan prim sadece sağlıktır, emeklilik gününe eklenmez. |
| Kadınlar İçin Doğum Borçlanması | EVET (Sayılır) | Staj girişi ile normal çalışma arasında doğum yapılmışsa, borçlanılan süre kadar giriş geriye çekilir. |
| Yurtdışı Borçlanması | Kısmen EVET | Türkiye'deki staj başlangıcı, bazı ikili sosyal güvenlik sözleşmelerinde başlangıç sayılabilir. |
| Avukatlık Stajı | EVET (Borçlanılırsa) | Sigortasız geçen avukatlık staj süreleri borçlanılarak hizmete saydırılabilir. |
| Doktora / Tıpta Uzmanlık | EVET (Borçlanılırsa) | Doktora ve uzmanlık öğrenim süreleri borçlanılarak hizmete eklenebilir. |
(Not: EYT düzenlemesi kapsamında, staj sigortasının "doğrudan" başlangıç sayılmasına yönelik bir yasal düzenleme mevcut değildir. Tablodaki "Evet" ibareleri, 5510/41. madde kapsamındaki borçlanma işlemleri sonucunda oluşan hakları ifade eder.)
Hizmet Dökümündeki Kodların Anlamı e-Devlet üzerinden alınan 4A Hizmet Dökümü'nde stajyer ve çıraklar için farklı "Belge Türü" kodları kullanılır. Vatandaşların bu kodları doğru okuması önemlidir:
Kod 19 (Stajyer): Meslek liselerinde veya yükseköğrenimde zorunlu staj yapanlar.
Kod 22 (Çırak): Mesleki eğitim merkezlerinde çıraklık eğitimi görenler.
Önemli Ayrım: Hizmet dökümünde listenin en başında "İşe Giriş Tarihi" olarak staj tarihiniz yazar. Ancak "Prim Ödeme Gün Sayısı" sütununda Uzun Vade Gün Sayısı 0 (Sıfır) olarak görünür. Bu teknik bir gösterimdir, emeklilik başlangıcı anlamına gelmez.
Adım Adım Tescil ve Hizmet Sorgulama Prosedürü Staj girişinizin sistemde kayıtlı olup olmadığını ve tescil numaranızı öğrenmek için izlemeniz gereken adımlar şunlardır:
Sisteme Giriş: turkiye.gov.tr adresine T.C. Kimlik Numarası ile giriş yapılır.
Hizmet Seçimi: Arama çubuğuna "4A Tescil Bilgileri" yazılır (Hizmet Dökümü değil, Tescil Bilgileri ekranı seçilmelidir).
Tescil Kontrolü: Açılan ekranda "İlk İşe Giriş Tarihi" ve "Sicil No" alanları kontrol edilir. Burada görünen tarih, staj başlangıç tarihinizdir ve size verilen "Sigorta Sicil Numarası" ömür boyu geçerlidir.
Detaylı Döküm: Daha sonra "4A Hizmet Dökümü (Barkodlu Belge)" ekranına gidilerek, ilgili yıllardaki prim kodlarının (19, 22 vb.) işlenip işlenmediği teyit edilir.
Kartınız Var Ama Kaydınız Yoksa Ne Yapmalı? Elinizde öğrencilik yıllarından kalma "Sigorta Kartı" veya "Staj Dosyası" olmasına rağmen e-Devlet'te kayıt görünmüyorsa;
Okuduğunuz okula veya Mesleki Eğitim Merkezi'ne başvurarak dönem bordrolarını talep etmeniz,
Eğer kayıtlar okulda da bulunamıyorsa, elinizdeki belgelerle Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) "Hizmet Tespit Davası" açmak üzere hukuki süreç başlatmanız gerekebilir.
Yasal Uyarı: Bu rehber, mevcut yürürlükteki 5510 sayılı Kanun'a göre hazırlanmıştır. Staj ve çıraklık sürelerinin doğrudan emeklilik başlangıcı sayılmasına ilişkin TBMM'de bekleyen yasa teklifleri, yasalaşmadığı sürece hüküm ifade etmez.
