Kakao piyasalarında son dönemde yaşanan sert düşüşlerin ardından ibre tekrardan yukarı yöne çevrildi.
Batı Afrika'daki üretim ve sevkiyat zincirinde baş gösteren risklerin tırmanması, bilhassa Fildişi Sahili'ndeki üretici protestoları ve şiddetli yağışların yeni hasat dönemi üzerindeki etkilerine dair kaygıları artırdı.New York’ta işlem gören kakao vadeli kontratları 21 Eylül’de yüzde ikinin üzerinde yükselerek ton başına yaklaşık 5 bin 440 dolar seviyesine ulaştı.Bu hareket, kakao fiyatlarının son 7 günlük dönemde yaklaşık yüzde 10 gerilemesinin ardından geldi.
Böylece piyasada bir süredir etkili olan satış baskısına karşı ilk güçlü tepki hareketlerinden biri ortaya çıkmış oldu.Fiyatların yeniden yukarı dönmesinde yalnızca finansal pozisyonların kapanması değil, dünyanın en önemli üretim bölgesi Batı Afrika’dan gelen fiziksel arz sinyalleri de belirleyici oldu.Piyasadaki en ciddi risk unsurlarından biri dünyanın bir numaralı kakao üreticisi Fildişi Sahili’nde gözlemleniyor.Ülkedeki üretici örgütlerinden SYNAP-CI, 16 Eylül itibarıyla süresiz greve başladığını açıkladı. Üreticiler yeni sezon için belirlenen fiyat, ödeme ve pazarlama koşullarına itiraz ediyor.7 farklı üretici örgütü de sektördeki mevcut koşullara karşı ortak grev çağrısına destek verdi.Gerilimin merkezinde üreticilere ödenen kakao fiyatı bulunuyor.
Yeni sezon için üretici taban fiyatı kilogram başına 1.200 CFA frangı olarak belirlenirken önceki ana sezonda fiyat 2.800 CFA frangı seviyesindeydi.Üreticiler ayrıca önceki sezondan kalan stokların satışı ve yeni pazarlama sistemine ilişkin sorunların çözülmesini talep ediyor.Kakao piyasasının ikinci önemli riski ise hava koşulları olarak öne çıkıyor.Fildişi Sahili’nin kritik üretim noktalarında son haftalarda normalin çok üzerinde yağış kaydedildi.
Bazı bölgelerde yağış miktarı uzun dönem ortalamasının iki katına yaklaşırken daha düşük sıcaklıklar da kakao ağaçlarında mantar hastalıklarının yayılması için uygun zemin oluşturdu.Özellikle “black pod” olarak bilinen siyah kapsül hastalığının yayılmasına ilişkin endişeler tırmanışta.Hastalık kakao meyvelerinde çürümeye yol açarken yalnızca üretim miktarını değil, toplanan çekirdeğin kalitesini de olumsuz yönde etkileyebiliyor.Yoğun yağış aynı zamanda hasat edilen kakaonun kurutulmasını ve üretim alanlarından taşınmasını da zorlaştırıyor.Batı Afrika’daki sorunlar sadece toplam üretim miktarıyla kısıtlı kalmıyor.Fildişi Sahili ve Gana’da güneşli gün sayısının azalması, kakao meyvelerinin gelişimini ve hasat sonrası kurutma sürecini sekteye uğratıyor.
Bu durum piyasada yeni sezon çekirdeklerinin kalitesine ilişkin tedirginliği artırıyor.Gana cephesinde de üretimin önceki sezona kıyasla düşebileceğine yönelik tahminler yapılıyor.
Böyle bir tablo dünyanın en büyük iki kakao üreticisinden aynı anda arz baskısı gelmesi anlamına geliyor.Fildişi Sahili ile Gana birlikte küresel kakao üretiminin çok büyük bir kısmını karşılıyor.
Bu sebeple bölgedeki hava muhalefeti veya üretici eylemlerinde yaşanan pürüzler küresel fiyatlarda hızlıca yankı bulabiliyor.Kakao fiyatları geçen yıl gördüğü ekstrem zirvelerin altında seyretse de piyasanın odağını yeniden arz sıkıntılarına çevirmesi, çikolata üreticileri açısından yeni bir maliyet riskini beraberinde getiriyor.Kakao çekirdeğinin yanı sıra kakao yağı ve kakao tozu fiyatlarındaki dalgalanmalar, çikolata ve kakaolu mamul üreticilerinin maliyetlerini doğrudan etkiliyor.Fiyatların yüksek bantta uzun süre kalması durumunda üreticiler maliyet artışını etiketlere yansıtmak, ürün gramajını düşürmek veya kakao kullanım oranını değiştirmek gibi alternatiflere yönelebiliyor.Dolayısıyla Batı Afrika’daki üretimin gidişatı sadece emtia piyasaları için değil, küresel gıda fiyatları açısından da yakından takip ediliyor.Kakao fiyatlarının bundan sonraki seyri, ekim ayında ivme kazanması beklenen ana mahsul teslimatlarıyla daha net bir tablo çizecek.Fildişi Sahili’ndeki grevin üretim bölgelerinden limanlara yapılan sevkiyatı ne ölçüde vuracağı, yağışların kesilip kesilmeyeceği ve siyah kapsül hastalığının yeni mahsulde ne kadar tahribata yol açacağı piyasanın radarındaki başlıca konular olacak.Yeni mahsul beklentileri aşarsa fiyat üzerindeki baskı yeniden ağırlık kazanabilir.
Ancak grevin uzaması veya kalite sorunlarının tırmanması durumunda son günlerde filizlenen yükselişin devam etmesi gündeme gelebilir.Böylelikle kakao piyasasında birkaç haftadır hüküm süren “arz rahatlıyor” beklentisinin karşısına tekrardan üretim ve teslimat riski dikilmiş oldu.
