Özbekistan’ın Buhara kentinde bulunan ve 9. yüzyıl sonu ile 10. yüzyıl başına tarihlenen İsmâil Sâmânî Türbesi, pişmiş tuğlalarla oluşturulan geometrik bezemeleri ve kubbeli mimarisiyle Türkistan’ın en önemli tarihî yapılarından biri.Sâmânîler döneminin izlerini günümüze taşıyan türbe, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Buhara Tarihî Merkezi’nin önemli eserleri arasında yer alıyor.Orta Asya’nın ilk türbesi olarak kabul edilen türbe, Moğol saldırıları sırasında çölde çıkan fırtınalar sırasında kuma gömüldü.
Bu sayede saldırılardan hasar almadan kurtulan türbe günümüze kadar geldi.İsmâil Sâmânî Türbesi, Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alan Buhara kentinin kuzeybatı kesiminde bulunuyor. İsmail Sâmânî (849 - 947) için 9. ve 10.yy’da inşa ettirilen türbede İsmâil Sâmânî’nin babası Ahmed bin Esed kabri de bulunuyor. Ayrıca türbede, İsmâil Sâmânî’nin torununun da kabrinin bulunduğu ifade edilse de uzmanlar tarafından bu ifadeden yıllar sonra yapılan araştırmalar neticesinde türbede iki kabir bulundu.Orta Asya’da inşa edilen ilk türbe özelliğini taşıyan İsmâil Sâmânî Türbesi, Moğol saldırıları sırasında çölde meydana gelen fırtınaların ardından kuma gömüldü.
Türbede, böylece saldırılar sırasında herhangi bir tahribat oluşmadı. Asya’daki İslâm mimarisinin ayakta kalan en eski anıtı olarak da kayıtlara geçen türbede tamamen tuğla kullanıldı.Mükemmel simetrik, boyutu açısından karmaşık, ancak yapısı ile anıtsal olan türbe, sadece Soğd, Sâsânî, Fars ve hatta klasik gibi çok kültürlü bina dekoratif gelenekleri birleştirmekle kalmadı, aynı zamanda yenilikçi kubbe destek sistemi ve geleneksel Orta Çağ İslâmî bina özellikleri - dairesel kubbe ve mini kubbeler, sivri kemerler, ayrıntılı kapılar, sütunlar ve karmaşık geometrik tasarımları da sergilemiştir.
