Dizinin 66’ncı bölümünde, 1514 yılında kurulan Yarkand Hanlığı’ndan bir heyetin, 1451-1481 yılları arasında Osmanlı tahtında bulunan Fatih Sultan Mehmed’i ziyaret ettiği anlatıldı.
Ama tarih araştırmacıları, bu kurgunun kronolojik açıdan mümkün olmadığını savundu. Çünkü Yarkand Hanlığı, Fatih Sultan Mehmed’in ölümünden yaklaşık 33 yıl sonra kurulmuştu.Söz konusu bölümde Yarkand Hanlığı temsilcisi olarak gösterilen Ali Şir Nevai karakteri de tartışmaların merkezine yerleşti.
Timurlu döneminin önemli şair ve devlet adamlarından biri olan Nevai’nin, Yarkand Hanlığı ile doğrudan bir bağlantısının bulunmadığı ve bölgeye ilişkin anlatının tarihsel verilerle örtüşmediği ileri sürüldü.
UYGUR TÜRKLERİNİN TEPKİSİNİ ÇEKTİDizide yer alan bazı ifadeler, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde yaşayan Uygur Türklerinin de tepkisini çekti.
Mahmut Yakup isimli bir Uygur Türkü, dizide kendi topluluğu ve Çin halkı hakkında gerçeğe aykırı ve aşağılayıcı ifadeler kullanıldığı iddiasıyla Çin’de bir hukuk bürosuna vekalet verdi.Bunun üzerine hazırlanan ihtarnamede; TRT Genel Müdürü Muhammed Ziyad Varol, TRT Genel Müdürlüğü, dizinin yapım şirketi Miray Yapım, yapımcı Eyüp Gökhan Özekin ve senarist Ozan Bodur’a yönelik çeşitli iddialar sıralandı.İhtarnamede, tarihi olayların yanlış bir zaman çizelgesinde sunulduğu, kamuoyunun yanıltıldığı ve bazı ifadelerin hakaret niteliği taşıdığı öne sürüldü.BİLİRKİŞİ RAPORUNDA DÖRT TEMEL ELEŞTİRİHazırlanan uzman raporunda dizinin Sincan bölümüyle ilgili çeşitli tarihsel itirazlara yer verildi.
Raporda, dizide kullanılan bazı kavramların dönemle uyuşmadığı, olayların farklı yüzyıllara ait unsurların bir araya getirilmesiyle oluşturulduğu savunuldu.
Raporda özellikle “Doğu Türkistan” ifadesinin 15’inci yüzyıl bağlamında kullanılmasının tartışmalı olduğu belirtildi.
Ayrıca Yarkand Hanlığı’nın Fatih Sultan Mehmed döneminde henüz kurulmamış olması nedeniyle iki siyasi yapı arasında böyle bir görüşmenin gerçekleşmesinin tarihsel açıdan mümkün olmadığı ifade edildi.Ali Şir Nevai’nin de Yarkand Hanlığı’nın kurulmasından önce yaşamış olması nedeniyle dizide elçi veya temsilci olarak gösterilmesinin tarihsel bilgilerle çeliştiği ileri sürüldü.“TARİHİ GERÇEKLERLE KURGU ARASINDA SINIR KORUNMALI”Uzman raporunun değerlendirme bölümünde, farklı dönemlere ait kişi ve olayların tek bir anlatıda birleştirildiği ve bunun izleyicide yanlış bir tarih algısı oluşturabileceği belirtildi.Dizinin başında yer alan “Bu hikaye ve karakterler, tarihten ilham alınarak kurgulanmıştır” uyarısının ise tarihi kişiliklerin ve devletlerin kullanıldığı yapımlarda sorumluluğu tamamen ortadan kaldırmayacağı savunuldu.İhtarnamede TRT ve yapım ekibinden kamuoyuna yönelik açıklama yapılması, tartışmalı sahnelerin düzeltilmesi veya kaldırılması ve benzer içeriklerin tekrar kullanılmaması talep edildi.TARİHİ YAPIMLARDA DAHA FAZLA HASSASİYET ÇAĞRISIÇin Vatandaş ve Çin Şirketleri Hukuki Hak ve Menfaatlerini Koruma ve Yardımlaşma Derneği Başkanı Zhao Yue, tarih temalı eserlerin toplumlar arasında gerilim oluşturmak yerine ortak tarih bilincine katkı sağlaması gerektiğini belirtti.Avukat Murat Erdal da tarihi olayları konu alan yapımlarda senaryo hazırlama sürecinde daha dikkatli olunması gerektiğini ifade ederek, tarihsel gerçeklik ile dramatik kurgunun dengeli kurulmasının önemine dikkat çekti.TRT’nin tarih temalı yapımları daha önce de benzer tartışmalarla gündeme gelmişti.
Daha önce bir dizide kullanılan dekor niteliğindeki ahşap bir parçanın gerçek tarihi eser sanılarak müzede sergilendiği ortaya çıkmıştı.Bu gelişmeler, televizyon dizilerinde tarih anlatımının yalnızca dramatik başarı değil, aynı zamanda tarihsel sorumluluk açısından da değerlendirilmesi gerektiği tartışmasını yeniden gündeme taşıdı.
