Siirt'in Pervari ilçesinde, Herekol Dağı eteklerinde keşfedilen gladiolus siirtensis, dünya üzerinde yalnızca 300 metrekarelik bir alanda varlık gösteriyor. Bu bitki, IUCN kriterlerine göre nesli kritik tehlike altında kabul ediliyor ve bu nedenle koparılmasının cezası 699 bin 245 TL olarak belirlenmiş durumda.
Bitkinin Keşfi ve Özellikleri
Siirt Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mehmet Fidan, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi öğretim üyeleri Doç. Dr. Süleyman Mesut Pınar ve Doç. Dr. Hüseyin Eroğlu, bölgede gerçekleştirdikleri biyolojik çeşitlilik envanter projesi kapsamında bu nadir bitkiyi Kovanağzı köyü civarında keşfettiler. Üç yıllık bir çalışma sonucunda, 2023 yılında Latince kurallara uygun olarak isimlendirilen tür, zor ulaşılabilen bir bölgede tespit edildi. Prof. Fidan, "Dünyada yaklaşık 300 metrekarelik bir alan dışında bu türün yayılış alanı henüz belirlenmedi. Bu yüzden oldukça kıymetli bir bitki" ifadelerini kullandı. Bu yerin lokal ve izole olması ise biyolojik çeşitlilik açısından son derece zengin olduğunu gösteriyor. Bitkinin bölgede yürütülen çalışmalarda daha pek çok yeni türün ortaya çıkarılmasına katkı yapacağına inandıklarını belirtti.
Siirt İsmi ile Anılan Tür
Yeni keşfedilen bitki türlerine genellikle karakteristik özelliklerine veya bulunduğu bölgenin adına dayanarak isim verildiğini dile getiren Prof. Fidan, gladiolus siirtensis bitkisinin de Siirt’te bulunmasından dolayı bu adı aldığını vurguladı. Bu türün bilim dünyasında tanıtılması, bölgenin zengin botanik çeşitliliğini gözler önüne sermek açısından son derece önem taşımakta. Bilim insanları, bölgede yürütülecek çalışmalarla bunun gibi birçok yeni bitki türünü tanıtmayı planlıyorlar. Siirt'in doğal zenginlikleri, bu türlerin korunması ve tanıtılması ile daha geniş bir kitleye ulaştırılarak doğa bilimi alanında önemli katkılar sağlayabilir.
Ekonomik Potansiyeli ve Süs Bitkisi Olarak Kullanımı
Prof. Dr. Fidan, bitkinin kültüre alınarak park ve bahçelerde süs bitkisi olarak kullanılma potansiyeline sahip olduğunu da belirtti. Ziraat Fakültesi'nden hocalarla birlikte gelecekte bu bitkinin ekonomik kazanç sağlaması için çeşitli projelerin başlatılacağını ifade etti. "Amacımız bu bitkiyi ekonomiye kazandırmak" sözleri ile bu türün toplum için yaratacağı ekonomik faydaya dikkat çekmiştir. Siirt kılıç otunun elde edilmesiyle birlikte tarımsal üretim ve süs bitkisi pazarı açısından yeni fırsatlar doğabileceği değerlendirilmektedir.
Nadir Çiçeklenme Dönemi ve Koruma Çabaları
Soğanlı ve narin bir yapıya sahip olan gladiolus siirtensis, yaz aylarında sadece yaklaşık 20 gün çiçek açma özelliğine sahip. Prof. Fidan, bu türün hem otlanma baskısı hem de dar yayın alanı nedeniyle neslinin kritik tehlike altında olduğunu vurguladı. Bu bitkinin korunması için halkın dikkatli olması ve zarar vermemesi gerektiği konusunda uyarılarda bulundu. Zarar verilmesi durumunda idari para cezasının uygulanacağına da dikkat çekildi. Araç ulaşımının mümkün olmadığı noktalarda yapılan bilimsel çalışmaların, keşiflerin ve korunma çabalarının önemi her geçen gün artmaktadır. Bu türün korunması, biyolojik çeşitliliğin sürekliliği açısından kritik bir konu olarak öne çıkmaktadır.
