İngiltere'de gerçekleştirilen Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı, 20 Temmuz Pazartesi günü kapılarını ziyaretçilere açtı. Bu yılki etkinlikte, toplamda 1.600 katılımcının yer almasıyla birlikte, savunma şirketlerinin önemli bir paya sahip olduğu gözlemlendi. Katılımcıların yarısını savunma sektöründeki firmalar oluştururken, ticari uçak siparişleri geleneksel olarak fuarın merkez müzakerelerine katılmakta zorlandı. Ukrayna'daki çatışmaların devam etmesi ve Orta Doğu'daki gerilimlerin artışı, ülkelerin savunma bütçelerini kayda değer oranda artırmalarına sebep oldu. Özellikle insansız hava araçları, füze savunma sistemleri ve yapay zeka destekli askeri teknolojiler, fuarın ana gündem maddeleri arasında yer aldı. Bu yıl savunmanın fuardaki payı, geçmiş yıllarda %40 civarında iken %50 seviyesine yükseldi. Böylece 1948'de başlayan etkinlikte savunma ve ticari havacılık ilk kez eşit ağırlıkta temsil edildi.
Savunma Harcamalarında Artış
Farnborough fuarında savunma harcamalarının artışı, Avrupa'daki Soğuk Savaş sonrası en yüksek seviyeye ulaşması ile gözlemleniyor. Ülkeler yalnızca savaş uçaklarına değil, aynı zamanda hava savunma sistemlerine, mühimmatlara ve insansız platformlara yatırım yapma kararı aldı. Savaş alanındaki karar süreçlerini hızlandırmaya yönelik yazılımlar da bu yatırım artışının bir parçasını oluşturuyor. Çok sayıda ülkeden katılan firma, F-35 ve Eurofighter gibi savaş uçakları ile gösteri uçuşları düzenleyerek dikkat çekmeyi başardı. Ancak gözlemlenen yeni bir trend, askeri yatırımların daha hızlı üretilebilen, maliyet açısından daha uygun ve kayıp riski daha az olan otonom sistemlere kaymasının hızlandığıdır. Bu durum, klasik savaş uçaklarına olan talebin yavaşladığını ve üretim yarışının yeni yönelmelere doğru kaydığını gösteriyor.
Siparişlerde Düşüş Beklentisi
Airbus ile Boeing'in fuar boyunca toplamda 300'den fazla uçak siparişi alması öngörülüyor. Başlangıçta bazı tahminlerde bu rakamın 800'e kadar çıkabileceği düşünülmüştü. Ancak bu beklentinin düşüş göstermesinin arkasında yatan neden, talep yetersizliği yerine üretim kapasitesinin sınırlı kalması oldu. Her iki üreticinin de önümüzdeki on yıl içerisinde yoğun teslimat takvimine bağlı olduğu öğrenildi. Dolayısıyla havayolları sipariş verebilseler bile, uçaklarına erişim sağlamak için uzun bir bekleme sürecine maruz kalacaklar. Bu nedenle İrlandalı bir uçak kiralama şirketinin Airbus ve Boeing ile yaklaşık 100'er dar gövdeli uçak için anlaşma yapması bekleniyor. Riyadh Air ve Philippine Airlines gibi firmalar da yeni uçak alımları için görüşmeler yürütüyor.
Teslimat Kapasitesi Öne Çıkıyor
Uçak üreticileri açısından fuarın önemli bir göstergesi, açıklanan sipariş sayısı yerine fabrikaların teslimat kapasitesi haline geldi. Airbus ve Boeing, mevcut sipariş birikimini gelire dönüştürmek için üretim hızlarını artırma çabası içerisinde. Airbus, 2027 yılı itibarıyla aylık 75 adet tek koridorlu uçak üretmeyi hedefliyor. Ancak motor, döküm parçaları, iç kabin ekipmanları ve hassas metal bileşenlerdeki gecikmeler, bu hedefe ulaşılmasının önündeki en büyük engel olarak devam ediyor. Boeing tarafında ise 737 MAX üretiminin önce ayda 47 uçakta istikrara kavuşturulması, ardından bu sayının 52'ye çıkması planı mevcut. Bu üretim artışı, Boeing'in borç yükünü azaltması açısından büyük önem taşıyor.
Dronlar ve Yapay Zeka Trendi
Ukrayna ve İran'daki savaşlar, düşük maliyetli insansız hava araçlarının (dronlar) pahalı hava savunma sistemleri ve insanlı uçaklar üzerindeki etkilerini net bir şekilde ortaya koydu. Savunma sanayii firmaları, artık yıllar süren geliştirme programları yerine daha kısa sürede üretilebilen sistemlere yönelmiş durumda. Alman savunma teknolojisi şirketi Helsing ve ABD merkezli Anduril, yapay zeka destekli insansız savaş uçaklarıyla fuarda öne çıkan, dikkat çeken yeni nesil firmalar arasında yer alıyor. Geleneksel savunma üreticileri hala kamu bütçelerinin büyük bir kısmını alırken, yatırımcılar, kendi kaynaklarını kullanarak daha hızlı ürün geliştiren şirketlere yönelmeye başladı.
Türk Hava Yolları'nın Uçak Planları
Fuarın Türkiye açısından en dikkat çekici unsuru, Türk Hava Yolları'nın (THY) 150 adet Boeing 737 MAX alım planıdır. Bu uçakların siparişi, motor üreticileriyle gerçekleştirilecek uzun vadeli bakım ve maliyet anlaşmalarına tabidir. THY'nin 150 dar gövdeli uçak siparişi daha geniş bir paket içinde bulunmaktadır. Ancak fuarın başlamasıyla birlikte, motor anlaşmasında somut bir ilerleme kaydedildiğine dair henüz bir veri bulunmuyor. 737 MAX uçakları yalnızca CFM International tarafından üretilen LEAP motorlarıyla donatılacak. Dolayısıyla, motor fiyatı, bakım maliyeti ve yedek parça erişiminin, uçak seçiminde belirleyici bir rol oynaması bekleniyor. Ayrıca, eğer görüşmeler başarı sağlamazsa, 150 uçaklık alım planının takvimi gözden geçirilecektir.
CFM International'ın Bakım Yatırımları
CFM International, motor bakım sürelerini kısaltmak amacıyla önümüzdeki beş yıllık süreçte 2 milyar dolarlık bir yatırım yapacağını duyurdu. Bu yatırım, yedek parça stoklarının artırılması, tedarikçilerin teslimat sürelerinin iyileştirilmesi ve tamir kapasitelerinin genişletilmesini kapsıyor. Yeni nesil yakıt tasarruflu motorlarda beklenenden hızlı aşınma, küresel havacılık sektöründe bir bakım krizinin oluşmasına neden oldu. Uçak motorlarının bakım süreçlerinin gecikmeleri, havayolu şirketlerinin filo planlarını ve uçuş programlarını olumsuz etkiliyor. Ayrıca, CFM, sıcak ve tozlu iklimlerde çalışan Boeing 737 MAX motorlarının dayanıklılığını artıracak bir güncelleme için de onay aldı ve bu yıl motor teslimatlarını %15 artırmayı hedefliyor.
Türkiye'nin Fuardaki Katılımı
Türkiye, Farnborough 2026 fuarına Savunma ve Havacılık Sanayi İhracatçıları Birliği'nin organize ettiği bir ülke pavyonu ile katılım göstermektedir. FUARın uluslararası pavyon listesinde Türkiye, savunma ve havacılık ihracatı odaklı olarak yer alıyor. Savunma sektöründeki firmaların etkinlikteki ağırlığının artması, Türk üreticiler açısından mühimmat, insansız sistemler, motor parçaları, elektronik bileşenler ve uçak yapısal elemanları alanında yeni iş bağlantılarının tesis edilmesine olanak sağlayabilir. Fuarın Türkiye açısından bir diğer önemli boyutu ise sivil havacılık tedarik zinciri üzerindeki etkiyle ilgili olmuştur. Airbus ve Boeing’in üretim artırma planları, parça üreticileri ve bakım şirketlerine yeni kapasite taleplerini doğurabilir.
Fuarda Beklentiler ve Öne Çıkan Konular
Farnborough Havacılık Fuarı, 24 Temmuz Cuma gününe kadar devam edecek. Bu süre zarfında uçak siparişleri, savunma anlaşmaları ve yeni teknolojilerin tanıtımlarına dair gelişmeler yakından izlenecektir. Airbus ve Boeing’in toplam sipariş rakamları, şirketlerin üretim hedefleri ve motor tedarikçilerinin bakım yatırımları, fuarın ticari bilançosunu etkileyen başlıca unsurlar arasında yer alacak. Ayrıca, Türk Hava Yolları ile CFM arasında yapılacak görüşmeler, Türkiye açısından haftanın en önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor. Motor bakımına dair anlaşmaların sağlanıp sağlanmaması, THY'nin 150 uçaklık Boeing 737 MAX planının takvimine doğrudan etki edebilir.
