Prof.
Dr.
Osman Bektaş “Marmara sil baştan” başlığıyla yaptığı son değerlendirmede, Ana Marmara Fayı’nın yerin altında nasıl hareket ettiğine ilişkin farklı bir noktaya dikkat çekti.Bektaş’ın paylaştığı verilere göre, Marmara Denizi’nin altındaki fayın her bölümü aynı şekilde davranmıyor olabilir.
Fayın bazı bölümleri kilitliyken bazı kesimlerinde hareketin yavaş ve sürekli biçimde gerçekleşebileceği değerlendiriliyor.Marmara Denizi’ndeki küçük depremler ne anlatıyor?Bektaş, Batı Sırtı ile Orta Marmara Çukuru’nda aynı noktalarda tekrarlayan küçük depremlere dikkat çekti.
Bilim insanları bu tür depremleri, yerin kilometrelerce altında fayın nasıl hareket ettiğini anlamak için kullanıyor.Bektaş’ın Uchida (2019) çalışmasına dayandırdığı verilere göre Ana Marmara Fayı, 10 ila 20 kilometre derinlikte yılda 33 ila 57 milimetre hareket ediyor olabilir.“Karadakinden yaklaşık iki kat hızlı”Ana Marmara Fayı’nın kayma hızına ilişkin rakamların dikkat çekici olduğunu belirten Bektaş, bu hareketin Anadolu ile Avrasya arasındaki levha hareketinin yaklaşık iki katına ulaşabildiğini ifade etti.Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor.
Fayın hızlı hareket etmesi, bu hareketin tamamının enerji biriktirerek büyük bir depreme dönüşeceği anlamına gelmiyor.Fay hareket ediyor ama enerji farklı şekilde boşalıyor olabilirMarmara Fayı’nın derinlerindeki hareketin bir bölümü, ani kırılmalar yerine yavaş sürünme şeklinde gerçekleşiyor olabilir.
Bilimsel olarak “creep” adı verilen bu durumda fay, tamamen kilitlenmek yerine çok yavaş biçimde hareket etmeye devam ediyor.Asıl tehlike nerede?Bektaş’a göre hareketin önemli bir bölümü de yaklaşık 8 kilometre kalınlığındaki, tam olarak taşlaşmamış ve kısmen kilitli tortul tabakada küçük depremler ve yavaş hareketlerle karşılanıyor olabilir.Prof.
Dr.
Bektaş bunu şu sözlerle ifade etti: “Geri kalan hareket ise muhtemelen tam taşlaşmamış, 8 km kalınlığındaki, kısmi kilitli sediman örtüsünde daha küçük depremler ve yüzeysel creep ile tüketiliyor.”Marmara’da büyük deprem açıklamasıİstanbul ve Marmara için 6 ve üzeri deprem ihtimali değerlendiren Bektaş, fayın kilitli bölümünün kalınlığına dikkat çekti.
Yamamoto’nun 2019 tarihli çalışmasına atıfta bulunan Bektaş, faydaki hareketin tamamının büyük deprem üretmeyebileceğini, yalnızca yaklaşık üç kilometre kalınlığındaki soğuk, kırılgan ve tamamen kilitli kabuk bölümünün 6 ve üzeri büyüklükte depremler oluşturuyor olabileceğini söyledi.Marmara Fayı için bugüne kadar ne söyleniyordu?Ana Marmara Fayı ile ilgili bugüne kadar yapılan birçok bilimsel çalışmada, Kuzey Anadolu Fayı’nın Marmara Denizi altındaki kesimlerinin önemli bölümünün kilitli olduğu ve levha hareketi nedeniyle burada gerilim biriktiği üzerinde duruluyordu. Özellikle 1999 İzmit depreminden sonra İstanbul’un güneyindeki Marmara segmentlerinin gelecekte büyük bir deprem üretme potansiyeli taşıdığı görüşü öne çıktı.
Prof.
Dr.
Osman Bektaş’ın gündeme getirdiği tekrarlayan deprem verileri ise bu genel tablonun daha karmaşık olabileceğine işaret ediyor.
Buna göre Ana Marmara Fayı’nın tamamı aynı ölçüde kilitli olmayabilir; bazı kesimler derinlerde sürekli ve yavaş biçimde hareket ederken, 6 ve üzeri deprem üretebilecek kırılgan ve kilitli bölüm daha sınırlı bir kesimden oluşuyor olabilir.
