Tunceli Dağ Sarımsağı, Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı'nda "zarar görebilir" kategorisinde yer alan bir bitki türüdür. Türün doğal yaşam alanlarından toplanması ve ticareti yasaklandı. Uzmanlar, özellikle bitkinin çiçeklenme döneminde yapılan özensiz toplama faaliyetlerinin, bu nadir türün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasına neden olabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.
Tunceli Dağ Sarımsağı'nın Korunmasına Yönelik Yasaklar
Bilimsel adı "Allium Tuncelianum" olan Tunceli Dağ Sarımsağı, dünyada sadece Tunceli’de doğal olarak yetişmektedir. Bu bitkinin korunması amacıyla, milli parklar, tabiat parkları ve doğal koruma alanlarında sökülmesi ve ticareti yasaklanmıştır. Bu yasakların arkasındaki temel amaç, Türkiye’nin biyolojik çeşitliliğini sağlamak ve tehdit altında olan bitki türlerini korumaktır. Alınan önlemlerle birlikte, izinsiz toplama yapan kişilere 2026 yılı itibarıyla 699 bin 245 lira miktarında idari para cezası uygulanacağı bildirilmiştir.
Çiçeklenme Döneminin Önemi ve Tehditler
Tunceli Dağ Sarımsağı, diğer sarımsak türlerinden ayrılan özelliği ile çiçek açmakta ve tohum bağlamaktadır. Bu tür, çoğunlukla tohumla üremektedir. Uzmanlar, bitkinin özellikle çiçeklenme dönemi boyunca toplama işlemlerinin yapılmasının, doğal popülasyonun hızla azalmasına ve dolayısıyla türün geleceği açısından tehlikeli bir durum oluşturacağına dikkat çekiyor. Bu nedenle, bu dönemde dikkatli olunması gerektiği vurgulanıyor. Bilinçsiz toplama, doğada kalması gereken bitkilerin yok olmasına yol açmaktadır.
Bilinçsiz Toplayıcılığın Engellenmesi Gereken Yöntemler
Munzur Doğa Sporları Genel Koordinatörü Mehmet Bidav, yüksek para cezalarının ve yasakların bilinçsiz toplama faaliyetlerini engelleyemediğini belirtiyor. Her yıl aynı sorunların tekrar yaşandığını ifade eden Bidav, yasakların ve cezaların etkili olmasının gerektiğini vurguluyor. Ancak, uygulanan sıkı kontrol ve denetimlerin dahi yerel halk ve toplayıcılar arasında gizlice devam eden toplama faaliyetlerini durduramadığını ifade ediyor. Bu sebeple, durumun köklü bir şekilde ele alınması gerektiği vurgulanıyor.
Sertifikalı ve Kontrollü Toplama Alternatifi
Bitkinin tamamen yasaklanması yerine, yetişme alanlarının haritalandırılması ve devlet tarafından sertifikalandırılması gerektiğini savunan Bidav, yalnızca eğitimli bireylerin kontrollü bir şekilde toplama yapmalarına izin verilmesini öneriyor. Bu yöntemler ile birçok ailenin geçim kaynağı sağlanabileceğini belirten Bidav, Tunceli Dağ Sarımsağı'nın tarımsal üretimine yönelik başarılı uygulamaların da yaygınlaştırılmasının önemine dikkat çekiyor.
Toplama Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Yerel halkın, Tunceli Dağ Sarımsağı’nın sürdürülebilir bir şekilde toplanması konusunda bilgilendirilmesi gerektiğini dile getiren Bidav, erkek sarımsakların gereksiz yere toplanmasının yanlış bir uygulama olduğuna dikkat çekiyor. Tarım ve Orman İl Müdürlüğü tarafından toplanacak alanların ve miktarların belirlenmesi gerektiğini savunan Bidav, toplama işleminin 15 Ağustos’tan önce yapılmaması gerektiğini belirterek, "Bu ürünü toprağı ve ülkeyi seven herkesin, 15 Ağustos’tan önce kesinlikle toplamamasını rica ediyorum" diyerek çağrıda bulunuyor.
