Profesör Tolga Şirin, Türkiye'nin "hukukun üstünlüğü" ile ilgili mevcut durumuna dair çarpıcı veriler paylaştı. Şirin’in açıklamalarına göre, Türkiye, hukukun güvenliği ve üstünlüğü konusunda Osmanlı padişahları III. Selim, II. Mahmut ve II. Abdülhamit dönemlerinden bile geri kalmış durumda. Anayasa Hukukçusu Prof. Dr. Tolga Şirin, Türkiye’nin hukukun üstünlüğü konusunda kaydettiği ciddi bir düşüşü gözler önüne seren bir grafik sundu. Şirin, V-Dem verilerinin Türkiye'nin hukukun üstünlüğü bakımından Osmanlı döneminden bile daha geride olduğunu ifade etti ve bu durumun Cumhuriyet tarihi boyunca yaşanan en büyük düşüş olduğunu vurguladı.
Hukukun Üstünlüğünün Tarihsel Değişimi
Şirin'in paylaştığı grafik, Türkiye'nin hukukun üstünlüğü konusundaki 230 yıllık döneminin değişimini gözler önüne seriyor. Osmanlı döneminin büyük bölümünde hukukun üstünlüğü puanı 0,20 civarında seyrediyor. İlk belirgin artış ise 1908 yılına denk gelen II. Meşrutiyet dönemiyle birlikte yaşanıyor. Cumhuriyetin ilanından sonra hukukun üstünlüğü puanları tekrar yükselişe geçiyor. Ancak Türkiye, 1960’lı yıllardan itibaren bu konuda daha yüksek seviyeler elde etse de, darbelerle birlikte sert dalgalanmalar yaşanıyor. 2000’li yılların başında ise hukukun üstünlüğü göstergesi 0,70 seviyesine çıkarak tarihi zirveye ulaşıyor.
Son Dönemdeki Olumsuz Gelişmeler
Ancak 2000’lerin ortalarından itibaren hukukun üstünlüğü açısından bir gerileme süreci başladı. 2010’lu yıllarda bu düşüş daha da belirgin hale geldi. Grafiğe göre, son yıllarda Türkiye’nin hukukun üstünlüğü puanı yaklaşık 0,15 seviyesinde bulunuyor. Bu değer, III. Selim, II. Mahmut ve II. Abdülhamit dönemlerinde görülen yaklaşık 0,20'lik düzeyin dahi altında kalmaktadır. Türkiye’nin hukukun üstünlüğü konusunda tarihsel veriler, akademik kaynaklar ve uzman değerlendirmeleri doğrultusunda hazırlanmış tahminlerle oluşturulmuştur.
V-Dem Endeksi ve Önemi
V-Dem Enstitüsü (Demokrasi Çeşitleri), uluslararası alanda demokrasi ve hukuk durumunu farklı kriterlere göre değerlendiren bir araştırma enstitüsüdür. Bu endeks, ülkelerin hukukun üstünlüğü ile ilgili ölçütlerini belirleyerken devlete ve yöneticilere yasaların ne derece uyulduğunu araştırıyor. Mahkemelerin siyasi baskılardan bağımsız bir şekilde karar verip veremediği ve vatandaş haklarının devlete karşı ne denli korunduğu gibi konular da dikkate alınıyor. Ülkelere 0 ile 1 arasında bir puan veriliyor; 1'e yakın puan, hukukun üstünlüğünün güçlendiğini gösteriyor. Öte yandan, puanın 0’a yaklaşması, yasaların tarafsız uygulanmasındaki sorunların arttığını ifade ediyor.
