İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi'nde görevli iklim uzmanı Prof. Dr. Barış Önol ve meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya, Türkiye'deki sıcak hava dalgalarının 1950-2025 yılları arasındaki değişimler üzerine kapsamlı bir çalışma gerçekleştirdi. Bu araştırmada, günlük maksimum sıcaklık verileri üzerinden oluşturulan "Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMI)" ile sıcak hava dalgalarının yıllık en yüksek değerleri ve yıllık toplam büyüklükleri üzerinde zamansal ve mekansal değişimler analiz edildi. Sonuçlar, Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde önemli bir artış eğilimi olduğunu gösteriyor.
Sıcaklık Değerlerinde Anormal Artış
Yaz mevsimine ait ortalama sıcaklık değerleri, 1970-1990 yılları arasında 22-23 derece arasında değişirken, 2000'li yılların başlarından itibaren belirgin bir artış görüldü. Bu dönemden itibaren sıcaklıklar 24-25 derece seviyelerine ulaştı. Özellikle 2024 yılıno denk gelen yaz boyunca, ortalama sıcaklık değeri 26,1 dereceye çıkarak tüm zamanların en yüksek değeri olarak kaydedildi. Sadece ortalama sıcaklıkların artışı değil, aynı zamanda aşırı sıcak hava olaylarının güçlenmesi de dikkat çeken bir başka nokta. Bu doğrultuda, iklim değişikliğinin etkileri net bir biçimde gözlemleniyor ve mevcut sıcaklık artışları alarm verici seviyelerde bütüne yayılıyor.
Aşırı Sıcak Hava Olayları ve Değişim Süreci
1980-2009 dönemine referans alındığında, tekil sıcak hava dalgası için ortalama HWMI değeri 1,29 olarak kaydedilmişken, yıllık toplamda ise bu değer 1,68 şeklinde hesaplandı. 2000 yılı öncesinde sıcak hava dalgalarının yıllık toplam değerleri çoğunlukla 1,6'nın altında kalmıştı. Buna karşın, 2010 yılından itibaren sıcak hava dalgalarının şiddetinde gözlemlenen belirgin bir değişim, yıllık sıcak hava dalgası toplam değerlerinin yaklaşık üç katına çıkmasına neden oldu. Özellikle 2023 ve 2025 yazları, son 75 yıl içinde en güçlü sıcak hava dalgalarının yaşandığı dönemler olarak kayda geçti. 2023 yılı yazında sıcak hava dalgalarının yıllık alansal ortalaması, referans dönemin 7 katından fazla artarken, 2025'te bu artış 11 katına ulaştı.
İklim Değişikliği ve Gelecek Senaryoları
2024 yazında ortalama sıcaklıkların rekor düzeyde yükselmesi, sıcak hava dalgası büyüklüğünde de referans dönemine göre ciddi artışlar gösterdi. Tekil sıcak hava dalgası, önceki verilere kıyasla yaklaşık yüzde 95, yıllık toplamda ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti. Araştırma, sıcak hava dalgalarının karmaşık bir yapıda, atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, deniz yüzey sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi birçok yerel ve küresel faktörün birlikte etkilediğini ortaya koyuyor. Ayrıca, Türkiye ile Doğu Akdeniz bölgesindeki iklim rejiminde köklü bir değişim gerçekleşmekte olduğuna dikkat çekilerek, aşırı sıcakların öngörülmesine yönelik yeteneklerin geliştirilmesi ve uyum stratejilerinin güçlendirilmesi gerekiyor. Bunun yanı sıra, bilim insanları başka çalışmalarda, 1976-2005 yılları arasında İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir'de yılda ortalama 3-5 gün olan sıcak hava dalgası gün sayısının, 2021-2050 yıllarında İstanbul ve Ankara'da 16, Antalya'da 18, İzmir'de ise 23 güne çıkabileceğini öngörüyorlar. 2051-2080 yılları arasında ise bu gün sayısının İstanbul ve Ankara'da 38, Antalya ve Konya'da 40, İzmir'de ise 53 güne kadar ulaşması bekleniyor.
