Ahilik Geleneği Rize’de Nasıl Yaşatıldı?
Osmanlı döneminden itibaren Anadolu’da yaygın olan Ahilik sistemi, Rize’de de esnaf teşkilatlarının temelini oluşturdu. Esnaflık sadece mal satmak değil; dürüstlük, güvenilirlik ve kul hakkı gözetmek anlamına geliyordu.
Rize çarşılarında bir esnafın en büyük sermayesi “itibar”dı. Verilen söz senet yerine geçer, müşteri ile esnaf arasındaki güven uzun yıllar sürerdi. Aynı sokakta faaliyet gösteren dükkân sahipleri birbirini rakip değil, yol arkadaşı olarak görürdü.
Veresiye Defteri Kültürü
Rize’de eski esnaf kültürünün en önemli unsurlarından biri “veresiye defteri”ydi. Mahalle bakkalları, müşterilerinin maddi durumunu bilir, ihtiyaç sahiplerine borç yazardı. Ay sonunda ya da hasat zamanı ödeme yapılırdı.
Bu sistem, özellikle kırsal mahallelerde sosyal dayanışmanın önemli bir göstergesiydi. Kimse zor durumda bırakılmaz, borçlu olan kişi de sözünü tutarak ödemesini yapardı.
Rize Çarşılarında Esnaf Dayanışması
Rize merkez çarşısında ve ilçe pazarlarında esnaflar arasında güçlü bir dayanışma vardı. Bir dükkâna müşteri girip aradığı ürünü bulamazsa, esnaf onu komşu dükkâna yönlendirirdi. Amaç müşteriyi kaybetmek değil, ihtiyacını karşılamaktı.
Özellikle çay sezonunda hareketlenen şehir merkezinde esnaf sabahın erken saatlerinde dükkân açar, akşam ezanıyla birlikte kepenk indirirdi. Gün sonunda yapılan çay sohbetleri ise hem ticaretin hem dostluğun parçasıydı.
Çay Kültürü ve Esnaflık
Rize denildiğinde akla ilk gelen değerlerden biri çaydır. Rize’de esnaf kültürü de çayla iç içe gelişti. Çay hasadı döneminde şehir ekonomisi canlanır, esnafın yüzü gülerdi.
Çayhaneler, ticari görüşmelerin ve günlük sohbetlerin merkeziydi. Esnaf arasında yaşanan anlaşmazlıklar çoğu zaman mahkemeye taşınmadan, büyüklerin araya girmesiyle çözülürdü.
Usta-Çırak İlişkisi
Rize’de eski esnaf kültüründe usta-çırak ilişkisi büyük önem taşırdı. Çıraklar küçük yaşta dükkânda işe başlar, hem mesleği hem de ticaret ahlakını öğrenirdi. Usta sadece meslek öğretmez, aynı zamanda edep ve saygıyı da aşılamaya çalışırdı.
Bu sistem sayesinde terzilikten marangozluğa, demircilikten bakkallığa kadar pek çok meslek kuşaktan kuşağa aktarıldı.
Günümüzde Esnaf Kültürü Değişti mi?
Modern alışveriş merkezleri, zincir marketler ve dijital ticaret, Rize’de geleneksel esnaf kültürünü önemli ölçüde dönüştürdü. Ancak mahalle aralarındaki küçük işletmelerde hâlâ eski anlayışın izleri görülüyor.
Güler yüzlü hizmet, müşteriyle birebir iletişim ve karşılıklı güven, Rize esnafının temel değerleri olmaya devam ediyor.
Sonuç: Rize’de Eski Esnaf Kültürü Bir Yaşam Biçimiydi
Rize’de eski esnaf kültürü; sadece ticaret değil, aynı zamanda toplumsal dayanışmanın ve ahlaki değerlerin bir yansımasıydı. Veresiye defterinden usta-çırak ilişkisine, çay sohbetlerinden mahalle dayanışmasına kadar uzanan bu kültür, Karadeniz insanının karakterini de ortaya koyuyordu.
Bugün değişen ekonomik koşullara rağmen, Rize’de esnaflık anlayışının temelinde hâlâ güven ve samimiyet yatıyor. Bu miras, şehrin kültürel kimliğinin önemli bir parçası olmaya devam ediyor.
