Güneş Sistemi’nin en küçük gezegeni Merkür’ün, milyarlarca yıldır devam eden soğuma sürecinde sanılandan daha fazla küçüldüğü ortaya çıktı.NASA’nın MESSENGER verilerini inceleyen araştırmacılar, çarpma kraterlerinin oluşturduğu moloz tabakasının gezegenin büzülme izlerinin bir bölümünü gizlediğini belirledi.Merkür’ün Küçülme Oranı Ne Kadar?Yeni hesaplamalara göre Merkür’ün yarıçapındaki küçülme önceki tahminlerden yüzde 30’a kadar fazla olabilir.Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.Merkür'ün Yüzeyindeki Değişimler Ne Anlama Geliyor?Güneş’e en yakın gezegen Merkür, oluştuğu günden bu yana yavaş yavaş küçülüyor.
Ancak yeni bir araştırmaya göre bilim insanları bu küçülmenin boyutunu bugüne kadar olduğundan daha düşük hesaplamış olabilir.CNN International’ın aktardığı ve Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan araştırmada, NASA’nın MESSENGER uzay aracından elde edilen yüzey verileri yeniden incelendi.Çalışmanın Detayları ve AraştırmacılarÇalışmanın başyazarı, Alman Havacılık ve Uzay Merkezi’nden (DLR) gezegen bilimci Gaku Nishiyama ve ekibi, Merkür’ün yüzeyindeki pürüzlülük ile gezegenin büzülmesini gösteren tektonik yapılar arasındaki ilişkiyi araştırdı.Merkür yaklaşık 4,5 milyar yıl önce, Güneş Sistemi’nin erken dönemindeki şiddetli çarpışmaların ardından son derece sıcak bir gezegen olarak oluştu.Çarpma Kraterlerinin Etkisi Nedir?Yeni araştırmaya göre önceki hesaplamaların önemli bir sorunu vardı: Merkür milyarlarca yıl boyunca asteroit ve kuyruklu yıldız çarpmalarına maruz kaldı.Büyük çarpışmalar, kraterlerin çevresine “ejecta” olarak adlandırılan büyük miktarda kaya ve moloz saçtı.
Bu materyal, gezegenin daha önce oluşmuş tektonik kırışıklıklarını ve sırtlarını kısmen örttü.Yüzey Pürüzlülüğünün RolüAraştırmacılar, Merkür’ün daha pürüzlü bölgelerinde büzülmeyi gösteren yapıların belirgin biçimde daha az haritalandığını tespit etti.Bunun, en azından bazı bölgelerde yapıların hiç oluşmamasından değil, daha sonraki çarpışmaların bıraktığı malzemenin altında kalmasından kaynaklanabileceği sonucuna vardılar.Yeni Hesaplamalar ve SonuçlarÖrneğin görece genç Rachmaninoff kraterinin çevresinde, çarpma sonucu saçılan molozların bulunduğu pürüzlü yüzeylerde büzülme yapılarının azaldığı görüldü.Araştırmacılar yüzey pürüzlülüğünün yarattığı bu “gizleme etkisini” hesaba kattıklarında Merkür’ün yarıçapındaki küçülme tahmini yaklaşık 8,3 kilometreden 11,6 kilometreye çıktı.Gezegenin Çapındaki AzalmaBaşka bir ifadeyle gezegenin çapı, oluşumundan bu yana yaklaşık 23 kilometreye kadar azalmış olabilir.Çalışmaya göre Merkür’ün büzülmesi önceki hesaplamalardan yüzde 10 ila 30 daha fazla olabilir.Merkür’ün İç Yapısı Üzerindeki EtkilerAraştırmacılar mevcut verilerin çözünürlüğü nedeniyle bunun bile gerçek küçülmeyi tam olarak yansıtmayabileceğini belirtiyor.Merkür bugün yaklaşık 4 bin 880 kilometrelik çapıyla zaten Güneş Sistemi’nin en küçük gezegeni.İç Yapı Modelleri Üzerindeki EtkisiMerkür’ün ne kadar küçüldüğünün kesin biçimde hesaplanması yalnızca gezegenin dış görünüşünü anlamak açısından önemli değil.
Büzülmenin miktarı, Merkür’ün iç yapısına ilişkin modelleri de doğrudan etkiliyor.Araştırmanın başyazarı Nishiyama’ya göre daha fazla küçülme, Merkür’ün daha büyük bir metal çekirdeğe, çekirdeğinde daha az miktarda silikon gibi hafif elemente ya da başlangıçta tahmin edilenden daha yüksek bir sıcaklığa sahip olmuş olabileceğine işaret edebilir.BepiColombo Görevi Ne Sunacak?Bilim insanlarının elindeki mevcut verilerin önemli bölümü, 2011-2015 yılları arasında Merkür’ün yörüngesinde çalışan NASA’nın MESSENGER görevinden geliyor.MESSENGER verileri özellikle birkaç kilometreden küçük yüzey yapılarının tamamını ayrıntılı biçimde ortaya koymakta sınırlı kalıyor.Yeni Gözlemler ve BeklentilerAvrupa Uzay Ajansı (ESA) ile Japonya Uzay Araştırma Ajansı’nın (JAXA) ortak BepiColombo görevinin bu tabloyu değiştirmesi bekleniyor.Görevin bilimsel gözlemlerinin başlamasıyla Merkür’ün topografyası çok daha yüksek çözünürlükte incelenebilecek.BepiColombo’daki lazer altimetre, yüzey pürüzlülüğünü çok daha küçük ölçeklerde ölçerek bugün görünmeyen kırışıklıkları, fayları ve sırtları ortaya çıkarabilir.Araştırmacılar, yeni verilerin Merkür’ün gerçekte ne kadar küçüldüğünü daha kesin biçimde belirleyebileceğini düşünüyor.Çalışmanın ortaya koyduğu yöntem yalnızca Merkür açısından da önemli değil.
Araştırmacılara göre benzer biçimde çarpma kraterleriyle kaplı Ay’da da yüzey pürüzlülüğü büzülmenin izlerini saklıyor olabilir.Bu nedenle yöntem, diğer kayalık gökcisimlerinin geçmişini anlamak için de kullanılabilir.
