eski İran Cumhurbaşkanı Dr. Mahmud Ahmedinejad’ın ofisi, İsrail ve ABD’nin düzenlediği füze saldırısında Ahmedinejad’ın bazı korumalarıyla birlikte hayatını kaybettiğini duyurdu. Ofisten yapılan kısa açıklamada, hedef alınan nokta ve saldırının ayrıntılarına ilişkin ek bilgi verilmedi.
Açıklamada, İran ile ABD ve İsrail arasında açık çatışmaların sürdüğü, bölgede tansiyonun hızla yükseldiği vurgulandı. Mevcut gerilimin bölgesel ölçekte genişleyebileceğine yönelik endişelerin arttığına dikkat çekildi.
Mahmud Ahmedinejad Kimdir?
Mahmud Ahmedinejad, İran’ın altıncı cumhurbaşkanı olarak görev yapan bir akademisyen ve siyasetçidir. 3 Ağustos 2005’te, cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda rakibi Haşimi Rafsancani’yi geçerek göreve geldi. 12 Haziran 2009’da ise rakibi Mir Hüseyin Musevi’ye karşı yeniden seçildi ve 15 Haziran 2013’e kadar cumhurbaşkanlığını sürdürdü.
Ahmedinejad, 28 Ekim 1956’da İran’da Garmsar yakınlarındaki Aradan köyünde doğdu. Babasının demirci olarak çalıştığı, yedi çocuklu ailenin dördüncü çocuğu olduğu belirtildi. Tahran’da büyüdü, 1976’da İran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nde inşaat mühendisliği eğitimi aldı. Destekçileri tarafından “sade” ve “mütevazı” bir yaşam sürdüğü vurgulandı. Cumhurbaşkanı olduktan sonra da ailesinin Tahran’daki mütevazı evinde kalmak istediği, ancak güvenlik danışmanlarının taşınması yönünde baskı yaptığı aktarıldı. Evli olduğu, iki oğlu ve bir kızı bulunduğu kaydedildi.
Siyasete Girişi ve İlk Görevleri
1979’daki Humeyni devrimi sırasında öğrenci hareketlerinde öne çıkan isimlerden biri olduğu, devrim sonrasında birçok akranı gibi İran Devrim Muhafızları’na katıldığı ifade edildi. İran-Irak Savaşı (1980–1988) döneminde görev yaparken eğitimini sürdürdüğü, ilerleyen süreçte ulaştırma mühendisliği ve planlaması alanında doktora derecesi aldığı belirtildi.
1980’lerde Batı Azerbaycan Eyaleti’nde Maku ve Hoy bölgelerinde yöneticilik yaptığı, ardından iki yıl boyunca Kürdistan eyaletinin valilik makamında danışman olarak bulunduğu aktarıldı. 1993’te Erdebil eyaletine vali olarak atandığı, 1997’de Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi tarafından görevden alındığı ve sonrasında üniversitede öğretim üyeliğine döndüğü kaydedildi.
Ahmedinejad’ın, muhafazakar kanadı birleştirmeyi hedefleyen popülist ajandasıyla öne çıkan “İran’ın İnşacıları İttifakı”nın kuruluşunda rol aldığı belirtildi. Mayıs 2003’te belediye meclisinin kararıyla Tahran Belediye Başkanı seçildiği ve bu dönemde trafik sorunlarına yönelik adımlar ve fiyatların düşük tutulmasıyla anıldığı aktarıldı.
Birinci Cumhurbaşkanlığı Dönemi (2005–2009)
2005’te adaylığını açıkladığında ulusal ölçekte çok tanınmadığı, Tahran belediye başkanlığı dışında geniş bir siyasi profile sahip olmadığı ifade edildi. İlk tur öncesi anketlerde sınırlı destek gördüğü, ancak muhafazakâr sert kanadın desteğiyle geniş bir mobilizasyon sağlayarak ikinci tura kaldığı, ikinci turda Rafsancani’yi geride bırakarak kazandığı kaydedildi.
3 Ağustos 2005’te, dönemin en üst dinî lideri Ali Hamaney tarafından göreve getirildi. Kendisini popülist bir çizgide konumlandırdığı, özellikle yoksulluk ve sosyal adalet vurgusu yaptığı, ilk aylarda kritik kadrolarda geniş çaplı değişiklikler yaşandığı belirtildi. Selefi reformcu Hatemi’ye kıyasla iç politikada daha muhafazakâr bir yönelim izlediği; 2005’te devlet yayın organlarında “müstehcen” sayılan müziklerin yayınını engellediği, buna karşın kadınların bazı spor etkinliklerine sembolik olarak katılımına ilk kez izin verildiği aktarıldı.
Nükleer Dosya ve Dış Politika
Ahmedinejad’ın dış politikada oldukça aktif olduğu, İran’ın nükleer programını ABD ve Avrupa Birliği başta olmak üzere uluslararası eleştiriler karşısında güçlü biçimde savunduğu ifade edildi. Nisan 2007’de İran’ın sanayi ölçeğinde nükleer yakıt üretimine başladığını açıkladığı, bunun da ülkeye yönelik uluslararası yaptırımların sertleşmesiyle sonuçlandığı kaydedildi.
Mart 2008’de Irak’ı ziyaret ederek 1979 devriminden sonra bu ziyareti gerçekleştiren ilk İran lideri olduğu belirtildi. Kasım 2008’de ABD’deki seçimleri kazanan Barack Obama’yı tebrik ettiği; Şubat 2009’da ise “karşılıklı saygıya dayalı” görüşmelere karşı olmadığını açıkladığı aktarıldı.
Ekonomi ve İç Tartışmalar
İç politikada ekonomi başlığının tartışmalı alanlardan biri olduğu; düşük maliyetli krediler, altyapı harcamaları, yakıt ve gıda sübvansiyonlarının enflasyonu artırdığı ifade edildi. İlk döneminde enflasyonun yaklaşık %10 yükseldiği, 2009’da %25’e yaklaştığı belirtildi. Uluslararası yaptırımların da yabancı yatırım çekmeyi zorlaştırdığı, ekonominin 2009 seçim kampanyasının ana gündemlerinden biri hâline geldiği kaydedildi.
İkinci Dönem (2009–2013)
12 Haziran 2009’da yeniden seçilmesinin ardından “Yeşil Hareket” olarak anılan geniş protestoların yaşandığı ifade edildi. Nisan 2011’de istihbarat bakanının görevden alınması üzerinden Ahmedinejad ile Ali Hamaney arasında sert bir anlaşmazlık çıktığı; Hamaney’in görevden alma kararını iptal ettiği, Ahmedinejad’ın da buna karşılık 11 gün boyunca kabine toplantılarına ve ofisine gitmediği aktarıldı.
Mayıs 2011’de Ahmedinejad’ın kendisini geçici olarak petrol bakanı atamaya çalıştığı, ancak Hamaney’in buna da müdahale ederek adımı engellediği belirtildi. Zamanla muhafazakâr kanattan eleştirilerin arttığı, destekçilerinin meclis seçimlerindeki performansının zayıfladığı ve bunun nüfuzunun gerilediği algısını güçlendirdiği ifade edildi. Görevinin Ağustos 2013’te sona erdiği ve yerine Hasan Ruhani’nin geçtiği kaydedildi.
Cumhurbaşkanlığı Sonrası
Siyasetten çekildiğini açıklamasına rağmen 2017 seçimlerinde aday başvurusu yaptığı, ancak Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından yarış dışı bırakıldığı belirtildi. 2021 ve 2024’te de cumhurbaşkanlığı için adaylık başvurusunda bulunduğu ve her iki seferde de adaylığının kabul edilmediği aktarıldı.
