Alberta Eyalet Başbakanı Danielle Smith, 21 Mayıs tarihinde gerçekleştirdiği açıklamada, eyaletin bağımsızlığına yönelik bir referandum düzenlemenin ötesinde, Anayasa'nın gerekliliklerine uygun olarak bir danışma oylaması yapmayı planladığını duyurdu. Bu oylama, Alberta'nın yasal süreçleri başlatma gerekliliği üzerine odaklanacak ve gerçek bir bağımsızlık referandumu olarak değerlendirilmeyecek.
Danışma Oylamasının Amacı
Smith’in öncülüğünde düzenlenecek olan bu danışma oylamasının amacı, Alberta halkının Anayasa gereğince yasal süreçlerin başlatılıp başlatılmaması konusundaki görüşlerini öğrenmektir. Ancak bu durum, bazı analistler tarafından "referandum üzerine referandum" şeklinde yorumlanmakta ve bunun gerçek bir halk iradesini yansıtmadığı dile getirilmektedir. Smith’in bu açıklamayı yapma nedeni, eyaletin ayrılıkçı bir grubun başvurusunun mahkeme tarafından engellenmiş olmasıdır. Mahkeme, bu tür bir anayasal değişikliğin yapılmadan önce yerel halkla gerekli istişarelerin yapılmadığını belirtmişti.
Carney'nin Uyarıları
Eski Merkez Bankası Başkanı Mark Carney, benzer durumların İngiltere'deki Brexit referandumu sürecinde yaşandığını aktararak bu tür danışma oylamaları ile ilgili tehlikelere dikkat çekti. Carney, bu tür oylamaların genellikle "evet" oyunun maliyetsiz bir seçenek gibi sunulmasının yanlış bir algı yaratabileceğini vurguladı. "Ayrılık konularında, 'evet' oyu vermenin sorumsuzca bir tercih olarak görüleceği bir durum söz konusu" diyen Carney, Quebec'in bağımsızlık referandumlarını örnek gösterdi. Bu referandumlar sırasında yaşananlar, özellikle de 1995'teki referandumun sonuçları, Kanada'da benzer bir durumu düşünmeyi gerektiriyor. Ayrılık oylamasının, gerçek bir bağımsızlığın başlangıcını içerebileceğine de dikkat çekildi.
Smith'in Durumu ve Alberta'nın Çıkarları
Danielle Smith, eyaletin federal hükümetle olan gergin ilişkilerine rağmen, Kanada'da kalma yönünde oy kullanacağını belirtti. Bununla birlikte, Alberta'daki pek çok kişinin bu konuda görüş bildirebilmek için danışma oylaması yapılmasını talep ettiğini söyledi. Alberta, dünyanın en büyük petrol rezervlerine ev sahipliği yapıyor ve federal hükümeti, iklim politikaları nedeniyle doğal kaynak geliştirmelerini sınırlamakla eleştiriyor. Ayrılık yanlıları, federal hükümetin çevre politikalarının Alberta'nın petrol ve gaz endüstrisine olumsuz etkileri olduğunu savunuyor.
Anket Sonuçları ve Federal Hükümetin Yaklaşımı
Son olarak, Angus Reid tarafından yapılan bir ankete göre, Alberta halkının %60'ı Kanada'da kalma yönünde oy kullanacağı görüşündeyken, bağlayıcı bir ayrılık referandumunun yapılması halinde ise halkın %67'si "hayır" oyu vereceklerini belirtti. Federal hükümet, danışma oylaması ile ilgili önerilen soruyu inceleyerek, bu sürecin yasal çerçevede olup olmadığını değerlendirmeyi planlıyor. Carney, bağımsızlık talebinin Alberta halkının iradesini yansıtmadığını söyleyerek, bu konuda bir kampanya yürütmeyi de taahhüt etti. Aynı zamanda Smith'in oylama düzenlemekten vazgeçirmeye yönelik bir girişimde bulunup bulunmadığı sorusuna yanıtsız kalmış olması, bu çatışma ortamının karmaşıklığını bir kez daha ortaya koyuyor.
