Esnek çalışma nedir?Klasik (09.00-18.00 arası) mesai saatlerinin aksine, işe başlama ve bitiş sürelerinin çalışan ile işverenin ortak kararıyla belirlenebildiği iş modelidir.
Bu yapıda ofise bağlılık şart olmadığı gibi değişmez mesai saatleri de bulunmaz.
Günümüzde giderek yaygınlaşan bu sistem, sadece özel sektörde kalmayıp devlet kurumlarında da karşılık bulmaktadır.Hangi modeller var?Esnek mesai türleri şu şekilde sınıflandırılabilir: ofis ortamı haricinde evden ya da kafeden yürütülen "uzaktan çalışma", çoğunlukla kısa vadeli periyotları içeren "dönemsel çalışma", mesai başlangıç ve bitişlerinin kişiye özel düzenlendiği "esnek saatler", haftanın belli günleri ofiste diğer günleri evde mesai yapmayı öngören "hibrit çalışma", tam zamanlı sisteme göre daha az süreli "yarı zamanlı çalışma" ile çalışma sürelerinin daha kısa haftalara sığdırıldığı "sıkıştırılmış haftalar".Neden ihtiyaç duyuldu?Kadınların iş hayatında tutunmaları ve aynı zamanda aile yaşantılarına vakit ayırabilmeleri amacıyla esnek çalışma son günlerde tekrar tartışılmaya başlandı.
Bilhassa Türkiye'deki çalışan kadınlar özelinde doğurganlık oranlarında belirgin bir azalma gözlemleniyor.
Bu bağlamda, çalışan kadınların aile yaşantılarının esnek mesai seçenekleriyle desteklenmesi zorunlu bir ihtiyaç olarak öne çıkıyor.Zaman nasıl düzenlenir?Standart düzende 09:00-18:00 olan çalışma dilimleri, esnek modelde daha erken bir saate çekilebilir ya da daha geç başlatılabilir.
Mesai periyotları, haftalık 40 saati dolduracak biçimde 07:00-16:00 yahut 12:00-21:00 olarak şekillendirilebilir.
Aynı zamanda mesai günleri 4 gün ofis, iki gün uzaktan çalışma olacak şekilde kurgulanabilir.
Hangi gün ve saatlerde çalışılacağına işveren ve çalışan karşılıklı anlaşarak karar verir.Kimler tercih ediyor?Bu modele bilhassa gençler, ağırlıklı olarak da Z kuşağı yoğun ilgi gösteriyor.
Modelin sağladığı küresel kariyer fırsatları, daha fazla bağımsızlık alanı ve trafik çilesinin en aza inmesi, bu tercihin başlıca sebeplerini oluşturmaktadır.Çalışma saatleri değişir mi?Küresel çapta uygulanan esnek modellerde mesai gün ve saatlerinde kısaltmalara gidilebiliyor.
Ancak hükümetin hazırladığı taslak metinde, haftalık 45 saatlik çalışma süresinin azaltılması yönünde herhangi bir düzenleme yer almıyor.Maaşlar düşecek mi?İş Kanunu ve alt mevzuat çalışmaları sayesinde istihdam piyasasında eşitliğe dayanan "güvenceli" bir esneklik ortamı tesis edilecek.
Esnek sisteme dahil olanlar, "çalışmada süreklilik" prensibi gereğince tam zamanlı personelle aynı sosyal haklara sahip olacak.
Bu kişilerin gelirlerinde herhangi bir eksilme meydana gelmeyecek.
Analık yardımı ve prim günleri gibi haklara ulaşımları daha kolay olacak.
Halihazırdaki çalışanlarla aralarında farklı bir muamele uygulanması ihtimaline karşı denetim mekanizmaları sıkılaştırılacak.
Ayrıca bu model sayesinde 15-29 yaş aralığında yer alan, ne eğitimde ne de istihdamda olan gençlerin iş gücüne katılımını artıracak programlar devreye alınacak.İşveren ne diyor?İşveren tarafı esnek mesai yöntemlerini olumlu karşılıyor.
Bu sisteme geçilirken iş dünyasının beklenti ve gereksinimleri temel alınacak.
Bilhassa imalat alanında faaliyet gösteren firmaların yarım veya tam gün personel çalıştırma talepleri de dikkate alınacak.
Hükümet, yapacağı kanuni değişikliklerden önce işçi ve işveren meslek örgütleriyle istişarelerde bulunacak.Kamuda esnek çalışma olacak mı?İlk etapta bütün kamu kurumlarını içine almasa dahi kamuda da esnek sisteme geçiş yapılacak.
Kamu personeli için "çekirdek" ve "esnek" mesai dilimleri tanımlanacak. Çekirdek zamanlar, personelin bizzat kurumda bulunmasının mecburi olduğu süreleri ifade edecek.
Bu zorunlu süre en fazla 5 saatten oluşacak.
Ayrıca personelin esnek çalışma saatleri bulunacak ve bu süreyi diledikleri mekanda işlerini yürüterek kullanabilecekler. Öğle aralarının bu esnek yapıya dahil edilip edilmemesi kurumların tercihine bırakılacak.
Memurların günlük 8 saatlik çalışma süresi aynı kalacak. İşe başlama süresi iki saat erkene alınabilecek, çıkış saati ise üç saat sonrasına kadar uzatılabilecek.Hükümet esnek çalışmada hangi değişikliği yaptı?Hükümetin Uzaktan Çalışma Yönetmeliği kapsamında gerçekleştirdiği güncelleme, ofis mesaisiyle uzaktan mesainin birlikte uygulandığı çalışma biçimini merkeze alıyor.
Yönetmeliğin 9. maddesi üzerinde yapılan düzenleme sayesinde, mesainin bir bölümünün ofiste, bir bölümünün de uzaktan yapılmasına dair esaslar resmi zemine oturdu.
Artık işçinin ofiste veya uzaktan çalışacağı günler ve mesai saatleri iş sözleşmesinde yazılı olarak yer alacak.Kimleri kapsıyor?
Süreler nasıl belirlenecek?Bu yeni düzenlemeden özel sektör çalışanlarıyla birlikte kamuda işçi kadrosunda bulunanlar faydalanabilecek.
Kamu kurumlarındaki memurlar ise düzenlemenin kapsamı dışında tutuluyor.
Hangi günlerde ofise gidileceği, hangi günlerde uzaktan çalışılacağı ve mesai saatleri, işveren ile çalışanın ortak kararıyla şekillenecek. Çalışan tarafı, değişiklik talebini yazılı olarak sunacak. İşveren de 30 gün içerisinde şartları kabul edip etmeyeceğini işçiye bildirecek.
Varılan anlaşma doğrultusunda şartlar yazılı iş sözleşmesine işlenecek.
Mevcut sözleşmeler, uzaktan çalışma kriterlerini de kapsayacak biçimde yenilenecek.Orta Vadeli Program'da esnek çalışma nasıl yer alıyor?2027-2029 yılları arasını kapsayan Orta Vadeli Program'da esnek ve uzaktan çalışma modellerine yer veriliyor.
Metinde, atıl iş gücüne meslek edindirme faaliyetlerinin, bölgesel gereksinimler ve yerel iş gücü talepleri doğrultusunda geliştirilmesi öngörülüyor.
Personelin verimliliğini yükseltmek ve iş-yaşam dengesini kurmak amacıyla çalışma günlerinin yeniden organize edilmesi ve esnek süreli istihdam modellerinin yaygınlaştırılması da programın hedefleri arasına alınmış durumda.Mevcut davalar düşecek mi?Yapılan düzenleme çalışanların faydasına olduğundan, uzaktan çalışma kaynaklı olarak işçi ve işveren arasında açılmış olan davaları da etkileyecek.
Süregelen davalar, içerik ve niteliğine bağlı olarak düşürülebilecek.
