OECD’nin Türkiye’ye ilişkin yeni KOBİ raporu, yüksek faiz döneminin küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerindeki etkisini çarpıcı rakamlarla ortaya koydu.
Finansmana erişim halen büyümenin önündeki önemli engellerden biri olurken, kredi maliyetlerinin birçok işletmeyi bankaların kapısını çalmaktan bile vazgeçirdiği görüldü.Raporda Türkiye’deki bankacılık sisteminin güçlü sermaye ve likidite yapısını koruduğu belirtilmesine karşın, son yıllarda sıkılaşan kredi koşullarının işletmelerin finansmana erişimini zorlaştırdığına dikkat çekildi.
OECD, uygun maliyetli krediye erişimde yaşanan sorunun KOBİ yatırımlarını ve büyümeyi sınırlamaya devam ettiğini vurguladı.Her dört KOBİ’den biri krediye başvurmadıRapordaki en dikkat çekici bulgulardan biri 2024 yılına ilişkin kredi talebi verileri oldu.
Buna göre mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin dörtte biri, faiz koşullarını elverişsiz bulduğu için kredi başvurusu yapmaktan kaçındı.Aynı dönemde işletmelerin yüzde 31,4’ü krediye erişimi kısıtlı işletmeler kategorisinde değerlendirildi.
Böylece finansman sorununun yalnızca bankaların kredi verip vermemesiyle sınırlı olmadığı, yüksek maliyet nedeniyle işletmelerin kredi talebinden daha baştan vazgeçmesinin de önemli bir sorun haline geldiği ortaya çıktı.OECD, uygun koşullarda finansmana erişimin sınırlı kalmasının özellikle yatırım yapmak, kapasitesini artırmak veya nakit akışını yönetmek isteyen KOBİ’ler üzerinde baskı oluşturduğuna işaret etti.Kredi hacmi ekonomiye göre belirgin biçimde küçüldüRapora göre Türkiye’de ticari bankaların toplam kredi bakiyesi 2024 yılında gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 37’sine karşılık geldi.
Bu oran 2019 yılında yüzde 61,8 seviyesindeydi.KOBİ kredilerinin toplam krediler içindeki payı ise 2024’te yaklaşık yüzde 26,2 olarak hesaplandı.
OECD, bu payın son yıllarda büyük bir değişim göstermemesinin finansman koşullarındaki bozulmanın yalnızca KOBİ’lere değil, hanehalkı ve şirketlerin geneline yayıldığını gösterdiğini belirtti.Bununla birlikte KOBİ’lerin işletme kredileri içerisindeki payı uluslararası karşılaştırmada düşük kalıyor. 2023 itibarıyla KOBİ kredilerinin toplam işletme kredileri içindeki payı yüzde 35,7 olurken, OECD karşılaştırmasındaki medyan seviye yüzde 46 olarak gerçekleşti.KGF’nin desteklediği firma sayısında sert düşüşOECD raporunda Kredi Garanti Fonu üzerinden sağlanan finansman desteğindeki gerilemeye de özel yer ayrıldı.
KGF 2022 yılında 39 bin 314 işletmeye garanti sağlarken, 2024 yılında desteklenen işletme sayısı 10 bin 107’ye düştü.Garanti tutarında da belirgin bir gerileme yaşandı.
KGF aracılığıyla sağlanan garantiler 2022’de 69,6 milyar TL seviyesindeyken, 2024 yılında 27,3 milyar TL olarak kaydedildi.OECD, mevcut KGF programlarının Türkiye’deki KOBİ’lerin finansman açığı dikkate alındığında sınırlı büyüklükte kaldığını değerlendiriyor.
Raporda ayrıca bazı programların yalnızca KOBİ’lere yönelmediğine ve daha büyük işletmelerin de desteklerden yararlanabildiğine dikkat çekiliyor.OECD alternatif finansman kanallarını işaret ettiOECD’ye göre KOBİ’lerin banka kredilerine bağımlılığını azaltmak için leasing, faktoring ve sermaye piyasaları gibi alternatif finansman kanallarının daha fazla geliştirilmesi gerekiyor.
Kredi garantilerinin de daha açık biçimde KOBİ’lere yönlendirilmesi ve sağlanan desteğin etkisinin düzenli olarak ölçülmesi öneriliyor.Türkiye’nin sermaye piyasalarında ise son yıllarda olumlu bir hareket yaşandığı belirtiliyor.
Rapora göre 2022-2024 döneminde 128 halka arz gerçekleşirken Borsa İstanbul’da işlem gören şirket sayısı Temmuz 2022’de 570 seviyesinden Kasım 2025’te 713’e yükseldi.Ancak OECD’nin değerlendirmesi, sermaye piyasalarındaki gelişmenin henüz KOBİ finansmanındaki temel sorunu ortadan kaldırmadığını gösteriyor.
Yüksek kredi maliyeti, sınırlı alternatif finansman seçenekleri ve daralan garanti desteğinin birleşmesi, işletmelerin yatırım ve büyüme kapasitesi üzerindeki baskının sürmesine neden oluyor.
