Emeklilik için yaş şartını tamamlamayı bekleyen çalışanların merak ettiği konulardan biri de malulen emeklilik. Rize’de SSK, Bağ-Kur ve diğer sigortalılık statülerinde çalışan vatandaşlar açısından da geçerli olan uygulamada belirli sağlık, sigortalılık ve prim koşullarının birlikte sağlanması gerekiyor.
SGK Başuzmanı İsa Karakaş'ın aktardığı bilgilere göre, yalnızca bir hastalığa sahip olmak malulen emeklilik hakkı kazandırmıyor. Sigortalının çalışma veya meslekte kazanma gücündeki kaybın mevzuata uygun şekilde değerlendirilmesi ve maluliyet kararının SGK Sağlık Kurulu tarafından verilmesi gerekiyor.
Malulen Emeklilikte Yüzde 60 Şartı
Malulen emekliliğin en önemli koşullarından biri çalışma gücü kaybı.
Sigortalının çalışma veya meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ını kaybetmiş olması gerekiyor. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan kayıplar da değerlendirme kapsamına girebiliyor. Ancak son kararı kişinin kendi aldığı sağlık raporu değil, SGK Sağlık Kurulu veriyor.
Bu nedenle herhangi bir hastalığın bulunması tek başına otomatik olarak malulen emeklilik hakkı anlamına gelmiyor.
10 Yıl ve 1800 Gün Prim Şartı
Genel uygulamada malullük aylığı bağlanabilmesi için en az 10 yıllık sigortalılık süresi ve toplam 1800 gün prim şartının karşılanması gerekiyor.
Ancak burada önemli bir istisna bulunuyor.
Sigortalının başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olduğuna karar verilmesi durumunda 10 yıllık sigortalılık süresi aranmıyor. Bu kişiler açısından 1800 gün prim şartının sağlanması yeterli olabiliyor.
Rize’deki Çalışanlar İçin de Geçerli
Söz konusu şartlar yalnızca belirli illerde yaşayan vatandaşları kapsamıyor. SGK mevzuatı kapsamında Rize’de yaşayan ve gerekli koşulları karşılayan sigortalılar da malulen emeklilik için başvuruda bulunabiliyor.
Özellikle yıllardır çalışan ancak sağlık sorunları nedeniyle çalışma gücünde ciddi kayıp yaşayan vatandaşlar açısından malulen emeklilik önemli bir sosyal güvenlik hakkı olarak öne çıkıyor.
Hangi Hastalıklar Değerlendiriliyor?
Maluliyet değerlendirmelerinde tek başına hastalığın adı yerine, hastalığın kişinin çalışma gücünde meydana getirdiği kayıp önem taşıyor.
Onkolojik hastalıklar, ciddi psikiyatrik rahatsızlıklar, kalp hastalıkları ve organ yetmezliği gibi sağlık sorunları maluliyet değerlendirmelerinde karşılaşılan rahatsızlıklar arasında bulunuyor.
Ancak bu hastalıklardan birine sahip olan herkesin doğrudan emekli olabileceği şeklinde bir değerlendirme yapılmaması gerekiyor. Çalışma gücü kaybının SGK tarafından belirlenen kriterlere uygun olması gerekiyor.
Sigortadan Önceki Hastalıklarda Durum Farklı
Malulen emeklilik açısından önemli noktalardan biri de çalışma gücü kaybının ne zaman ortaya çıktığı.
Sigortalının ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce mevzuatta belirtilen ölçüde malul olduğunun tespit edilmesi durumunda malullük aylığı şartları farklılaşıyor. Bu kişiler açısından çalışma gücü kaybına bağlı başka erken emeklilik hükümleri gündeme gelebiliyor.
Bu nedenle vatandaşların kendi sigorta başlangıç tarihi, prim gün sayısı ve sağlık durumlarına göre SGK'dan bilgi almaları önem taşıyor.
Yaş Şartı Aranmıyor
Malulen emekliliğin normal emeklilikten en önemli farklarından biri yaş şartının bulunmaması. Gerekli sağlık, sigortalılık ve prim koşullarını karşılayan kişiler normal emeklilik yaşlarını beklemeden malullük aylığına hak kazanabiliyor.
Rize’de çalışma gücünü önemli ölçüde kaybeden vatandaşların da durumlarının bu kapsamda olup olmadığını öğrenmek için SGK üzerinden başvuru ve değerlendirme sürecini takip etmeleri gerekiyor.
Özetle; genel kural 10 yıl sigortalılık ve 1800 gün prim olsa da, başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul kabul edilen sigortalılarda 10 yıl şartı aranmıyor. Malulen emeklilik hakkının doğup doğmadığı ise kişinin hastalığından ziyade SGK tarafından yapılacak çalışma gücü kaybı değerlendirmesi sonucunda belirleniyor.
