Enver Sedat, Mısır’da monarşinin devrilmesini sağlayan Hür Subaylar Hareketi’nin üyelerinden biri ve ülkenin 1970-1981 yılları arasındaki cumhurbaşkanıydı. 1973 Arap-İsrail Savaşı, ekonomik açılım politikası ve İsrail ile imzaladığı barış antlaşmasıyla tanınan Sedat, 1978 Nobel Barış Ödülü’nü İsrail Başbakanı Menahem Begin ile paylaştı.
Sedat, 6 Ekim 1981’de Kahire’de düzenlenen askerî geçit töreninde suikasta uğrayarak hayatını kaybetti.Enver Sedat kimdir?Tam adı Muhammed Enver es-Sedat olan Mısırlı asker ve siyasetçi, 25 Aralık 1918’de Mısır’ın Minufiye bölgesindeki Mit Ebu el-Kum köyünde doğdu.
Kahire’deki Kraliyet Askerî Akademisinden 1938 yılında teğmen olarak mezun olan Sedat, ilk görevine ülkenin güneyindeki Mankabad’da başladı.Sedat’ın gençlik yılları, Mısır’ın İngiliz nüfuzu altında bulunduğu bir döneme denk geldi. Ülkesinin yabancı hâkimiyetinden kurtulmasını savunan Sedat, ordu içerisindeki milliyetçi subaylarla gizli faaliyetlerde bulundu.
Bu faaliyetleri nedeniyle 1940’lı yıllarda tutuklandı, ordudan uzaklaştırıldı ve bir süre cezaevinde kaldı.1948 yılında hakkındaki suçlamalardan beraat eden Sedat, 1950’de yeniden orduya döndü.
Bir yıl sonra Cemal Abdünnasır’ın liderliğindeki Hür Subaylar Hareketi’ne katıldı.Hür Subaylar Hareketi’ndeki rolüHür Subaylar Hareketi, İngiliz etkisine son vermeyi, Kral Faruk yönetimini devirmeyi ve Mısır’da yeni bir siyasi düzen kurmayı amaçlıyordu.
Hareket, 23 Temmuz 1952’de gerçekleştirdiği askerî müdahaleyle yönetimi ele geçirdi.Enver Sedat, müdahalenin başladığını radyodan halka duyuran isim oldu.
Kral Faruk’un tahttan çekilerek ülkeyi terk etmesinin ardından monarşi kaldırıldı ve Mısır’da cumhuriyet yönetimine geçildi.
Sedat böylece yeni rejimin önde gelen isimleri arasında yer aldı.Cemal Abdünnasır dönemindeki görevleriEnver Sedat, 1952 sonrasında Mısır yönetiminde farklı görevler üstlendi.
El-Cumhuriye gazetesinin yöneticiliğini yaptı, Ulusal Meclis Başkanlığı görevinde bulundu ve çeşitli siyasi kuruluşlarda çalıştı.Sedat, 1960’lı yıllarda Ulusal Meclis Başkanlığı yaptı.
Cemal Abdünnasır tarafından farklı dönemlerde cumhurbaşkanı yardımcılığına getirildi ve 1969 yılında yeniden bu göreve atandı.Abdünnasır’ın 28 Eylül 1970’te hayatını kaybetmesinin ardından geçici olarak cumhurbaşkanlığı görevini üstlenen Sedat, 17 Ekim 1970’te açıklanan referandum sonucuyla Mısır Cumhurbaşkanı oldu.Enver Sedat nasıl iktidarını güçlendirdi?Sedat, cumhurbaşkanı olduğunda birçok kişi tarafından Abdünnasır döneminin güçlü isimleri karşısında etkisiz kalacağı düşünülen bir geçiş lideri olarak görülüyordu.
Ancak kısa süre içerisinde yönetimdeki rakiplerini tasfiye ederek iktidarını güçlendirdi.Sedat, Abdünnasır dönemindeki devletçi ve sosyalist ekonomik sistemden kademeli biçimde uzaklaştı. “İnfitah” adı verilen ekonomik açılım politikasıyla özel girişimciliği ve yabancı yatırımları teşvik etmeye başladı.
Dış politikada ise Sovyetler Birliği’nden uzaklaşarak ABD ile daha yakın ilişkiler kurdu.1973 Arap-İsrail Savaşı neden başladı?Mısır, 1967 Arap-İsrail Savaşı’nda Sina Yarımadası’nı İsrail’e kaybetmişti.
Enver Sedat’ın öncelikli hedeflerinden biri, Sina üzerindeki İsrail işgalini sona erdirmek ve savaş sonrasında bozulan Mısır ordusunun itibarını yeniden kazandırmaktı.Mısır ve Suriye orduları, 6 Ekim 1973’te İsrail güçlerine karşı eş zamanlı bir saldırı başlattı.
Mısır askerleri Süveyş Kanalı’nı geçerek Sina’daki İsrail mevzilerine ilerledi. İlk aşamada elde edilen başarılar, Mısır’da 1967 yenilgisinin oluşturduğu psikolojik etkinin aşılmasına yardımcı oldu.İsrail ilerleyen günlerde karşı saldırıya geçerek savaş alanındaki dengeyi değiştirdi.
Ancak çatışmanın ilk günlerinde gösterilen askerî performans, Sedat’ın Mısır ve Arap dünyasındaki itibarını güçlendirdi.
Savaş, Mısır ile İsrail arasında daha sonra başlayacak diplomatik görüşmelerin de önünü açtı.Süveyş Kanalı’nın yeniden açılması1967 Savaşı’nın ardından uluslararası deniz trafiğine kapanan Süveyş Kanalı, Enver Sedat tarafından 5 Haziran 1975’te yeniden açıldı.
Kanalın tekrar faaliyete geçirilmesi, Mısır ekonomisinin dünya ticaretine yeniden bağlanması ve savaş sonrasında normalleşmenin sağlanması açısından önemli bir adım oldu.Sedat yönetimi aynı dönemde Port Said’de serbest bölge kurdu ve ekonomik açılım politikasını destekleyen yeni yatırım alanları oluşturmaya çalıştı.Enver Sedat neden Kudüs’e gitti?Enver Sedat, 1977 yılında İsrail Parlamentosunda konuşmaya hazır olduğunu açıklayarak Ortadoğu’da büyük bir siyasi şaşkınlık yarattı.
Sedat, 19 Kasım 1977’de Kudüs’e giderek İsrail’in kuruluşundan sonra ülkeyi resmî olarak ziyaret eden ilk Arap devlet başkanı oldu.Ziyareti sırasında Mescid-i Aksa, Kutsal Kabir Kilisesi ve Yad Vaşem’i ziyaret eden Sedat, İsrail Parlamentosu Knesset’te Arapça bir konuşma yaptı.
Konuşmasında İsrail’in 1967’de ele geçirdiği topraklardan çekilmesi ve Filistinliler için kalıcı bir çözüm bulunması çağrısında bulundu.Sedat’ın Kudüs ziyareti, Mısır ile İsrail arasında doğrudan müzakerelerin başlamasını sağladı.
Ancak ziyaret, İsrail ile ayrı bir barış yapılmasına karşı çıkan Arap ülkeleri ve Filistinli gruplar tarafından sert biçimde eleştirildi.Camp David Anlaşması nedir?ABD Başkanı Jimmy Carter, Enver Sedat ile İsrail Başbakanı Menahem Begin’i Eylül 1978’de ABD’nin Maryland eyaletindeki Camp David başkanlık tesisinde bir araya getirdi.5-17 Eylül 1978 tarihleri arasında devam eden görüşmelerin sonunda iki çerçeve anlaşması imzalandı.
Anlaşmalardan biri Mısır ile İsrail arasındaki barışın esaslarını, diğeri ise Batı Şeria ve Gazze’yi de kapsayan daha geniş bir Ortadoğu barış çerçevesini ele alıyordu.Camp David Anlaşmaları, Mısır ve İsrail arasında yaklaşık 30 yıldır devam eden savaş hâlinin sona erdirilmesine yönelik en önemli diplomatik adım oldu.Enver Sedat neden Nobel Barış Ödülü aldı?Enver Sedat ve Menahem Begin, Mısır ile İsrail arasındaki barış görüşmelerine yaptıkları katkılar nedeniyle 1978 Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldü.Nobel Komitesi, iki lidere ödülü Camp David’de imzalanan ve Mısır-İsrail barışının temelini oluşturan anlaşmalar nedeniyle verdi. Ödül, 1978 yılında iki lider arasında eşit olarak paylaştırıldı.Mısır-İsrail Barış Antlaşması ne zaman imzalandı?Mısır ile İsrail arasındaki Barış Antlaşması, altı aydan uzun süren görüşmelerin ardından 26 Mart 1979’da Washington’da imzalandı.
Antlaşmaya Enver Sedat, Menahem Begin ve görüşmelere arabuluculuk eden Jimmy Carter imza attı.Antlaşma kapsamında İsrail güçlerinin Sina Yarımadası’ndan çekilmesi, iki ülke arasında diplomatik ilişkilerin kurulması ve siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkilerin normalleştirilmesi kararlaştırıldı.Mısır, antlaşmayla İsrail’i resmen tanıyan ilk Arap ülkesi oldu.
Buna karşılık İsrail, 1967’de işgal ettiği Sina Yarımadası’nı aşamalı biçimde Mısır’a geri verdi.Barış antlaşması Arap dünyasında nasıl karşılandı?Mısır’ın İsrail ile ayrı bir barış antlaşması imzalaması, Arap dünyasında ciddi tepkilere neden oldu.
Birçok Arap ülkesi, Filistin meselesi çözülmeden İsrail ile anlaşma yapılmasını ortak siyasi tutumdan kopuş olarak değerlendirdi.Anlaşmanın ardından Mısır, Arap dünyasında siyasi olarak yalnızlaştı.
Sedat’ın politikaları, ülke içinde de milliyetçi, solcu ve İslamcı muhalefetin eleştirileriyle karşılaştı.Sedat’ın destekçileri, barış antlaşmasının Sina’nın geri alınmasını ve Mısır’ın uzun süreli savaşlardan çıkmasını sağladığını savundu.
Eleştirenler ise anlaşmanın Filistin sorununa kalıcı bir çözüm getirmediğini ve Mısır’ı Arap dünyasından uzaklaştırdığını ileri sürdü.Enver Sedat neden öldürüldü?Enver Sedat’ın İsrail ile imzaladığı barış antlaşması, ABD ile kurduğu yakın ilişkiler ve ülke içindeki muhalif gruplara yönelik politikaları, radikal örgütlerin tepkisini artırdı.Sedat, 6 Ekim 1981’de 1973 Savaşı’nın yıl dönümü dolayısıyla Kahire’de düzenlenen askerî geçit törenini izlerken üniformalı saldırganlar tarafından vurularak öldürüldü.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kayıtlarında suikasttan Mısır İslami Cihadı sorumlu tutulmaktadır.Saldırının ardından cumhurbaşkanlığı görevini, suikast sırasında yaralanan yardımcısı Hüsnü Mübarek devraldı.Enver Sedat’ın siyasi mirasıEnver Sedat, Mısır tarihinde hem savaş hem de barış kararlarıyla öne çıkan bir lider olarak anılmaktadır. 1973 Savaşı’nda Süveyş Kanalı’nın geçilmesi, Mısır’da ulusal itibarın yeniden kazanılmasının sembollerinden biri hâline geldi.Sedat’ın İsrail ile başlattığı müzakere süreci, Sina Yarımadası’nın Mısır’a geri verilmesinin yolunu açtı ve iki ülke arasında kalıcı diplomatik ilişkiler kurulmasını sağladı.
Camp David süreci, Sedat’a uluslararası alanda büyük bir itibar ve Nobel Barış Ödülü kazandırdı.Buna karşılık ekonomik açılım politikalarının sonuçları, siyasal muhalefete yönelik uygulamaları ve İsrail ile yaptığı ayrı barış, Sedat’ın mirasının tartışmalı yönlerini oluşturdu.Hür Subaylar Hareketi’nden cumhurbaşkanlığına yükselen Enver Sedat, Mısır’ın Sovyetler Birliği’nden uzaklaşıp ABD’ye yakınlaşmasında, savaş ekonomisinden ekonomik açılıma geçmesinde ve İsrail ile barış sürecinin başlamasında belirleyici rol oynayan liderlerden biri olarak tarihe geçti.
