Filistin'in en önemli tarihi kütüphanelerinden biri olan Gazze'deki Büyük Ömari Camii kütüphanesi, Aralık 2023'te büyük ölçüde yıkıldı.
Yedi yüzyıllık bu kütüphane; fıkıh, tıp, İslam hukuku ve edebiyat gibi alanlarda paha biçilmez el yazmaları barındırıyordu.
Yıkımın ardından geriye kalan taşların arasından bu mirası kurtarmak ise küçük bir ekibin göze aldığı zorlu bir göreve dönüştü.Eyes on Heritage (Mirasa Bakış) adlı yerel bir sivil toplum kuruluşu bünyesinde çalışan ekip, aylarca süren titiz bir çalışmayla enkaz altındaki nadir belgeleri gün yüzüne çıkardı.
Memlük ve Osmanlı dönemlerinden kalma, kimi yaklaşık 700 yıllık bu eserler arasında zarif hat sanatıyla bezenmiş Kur'an nüshaları, hukuki, tıbbi ve edebi metinler bulunuyor.
Ekip, toplamda 25 binden fazla sayfayı koruma altına alıp dijital ortama aktardı.
El yazmaları; doğrudan bombardıman, fiziksel hasar ve uzun süre moloz altında kaldığı için oluşan nem ve küf gibi ciddi tehditlerle karşı karşıyaydı.Haneen el-Amassi ve Abdüllatif Ebu Haşim'e verilen 2026 UNESCO/Jikji Dünya Belleği Ödülü, 4 Eylül'de Güney Kore'nin Cheongju kentinde düzenlenen törenle takdim edildi. 40 bin dolar değerindeki ödül, belgesel mirasın korunmasına katkı sunan çalışmaları onurlandırmak için veriliyor.
Genellikle kurumlara verilen ödül, 2004'teki kuruluşundan bu yana ilk kez bireylere takdim edildi. İkili, ödülün tarihindeki en yüksek sayı olan 58 uluslararası aday arasından seçildi.El-Amassi'yi bu işe adayan, yıllar öncesine dayanan bir hikâye.
Birinci Dünya Savaşı sırasında bir İngiliz askeri, hat sanatının güzelliğine hayran kaldığı bir Kur'an'ı Ömari Camii'nin kütüphanesinden alır.
Yıllar sonra bu Kur'an, bir özür mektubuyla birlikte Filistin Vakıflar Bakanlığı'na iade edilir ve Gazze'ye geri döner.
El-Amassi'ye göre bu olay bir dönüm noktası olur; çünkü o an, el yazmalarının yalnızca eski kâğıtlar değil, bir şehrin ve bir topluluğun hafızası olduğunu fark eder.İki ismin çabaları, Gazze'de bir ilki de beraberinde getirdi; bölgenin ilk uzmanlaşmış el yazması restorasyon laboratuvarı kuruldu.
British Library'nin Tehlike Altındaki Arşivler Programı da bu çalışmalara destek verdi.
Ancak uzmanlar, el yazmalarının hâlâ risk altında olduğunu belirtiyor. Çeşitli uluslararası kuruluşlar, kütüphane binasının sağlamlaştırılması ve koleksiyonun uzun vadeli korunması için çalışmaların sürdüğünü açıklıyor.
