Satranç dinen yasak mı? Taliban satrancı neden yasakladı, yasaklandı mı? Bu sorular, Afganistan’da Taliban yönetiminin aldığı son karar sonrası yeniden gündeme geldi. Taliban, 11 Mayıs 2025 itibarıyla satranç oyununu “şeriata uygun değil” diyerek süresiz olarak yasakladığını duyurdu. Bu karar, uluslararası kamuoyunda ve sosyal medyada geniş yankı uyandırırken, satrancın dini açıdan yeri ve Taliban’ın bu kararı alma gerekçeleri tartışılmaya başlandı.
Taliban Satrancı Neden Yasakladı?
Taliban yönetimi, satrancın “kumarla benzer çağrışımlar yapması” nedeniyle yasaklandığını açıkladı. Taliban Spor Müdürlüğü Sözcüsü Atal Mashwani, yaptığı açıklamada satrancın bazı dini otoriteler tarafından kumarla eşdeğer görüldüğünü ve bu nedenle oyunun şeriatla bağdaşıp bağdaşmadığının inceleneceğini, bu süreçte ise satrancın süresiz olarak askıya alındığını ifade etti.
Taliban’ın bu kararı, 2021 yılında tekrar yönetimi ele geçirdikten sonra uyguladığı katı şeriat kurallarının bir devamı olarak görülüyor. Kadınların eğitim ve çalışma haklarının ciddi oranda kısıtlandığı ülkede, şimdi de gençlerin önemli bir boş zaman aktivitesi olan satranç hedef alındı.
Satranç Dinen Yasak mı?
İslam dünyasında satrançla ilgili farklı görüşler bulunuyor. Bazı İslam âlimleri, satrancı “zaman kaybı, kumar benzeri” olarak nitelendirip hoş karşılamazken, diğer âlimler bu oyunun strateji geliştirme, düşünme becerisi kazandırma gibi olumlu yönlerini vurgular.
Satrançla İlgili Dini Görüşler:
Yasaklayanlar:Özellikle satrancın oynanma şekli kumara benzediğinde, para ya da ödül karşılığı oynandığında bazı dinî otoriteler bu oyunu haram sayabiliyor.
Serbest görenler:Eğer oyun boş zaman değerlendirme, zihinsel gelişim ve eğitim amaçlı oynanıyorsa, pek çok İslam alimi tarafından mekruh dahi görülmeden serbest kabul ediliyor.
Özetle, satranç İslam dininde doğrudan yasaklanmış bir oyun değildir. Ancak oynanış şekli ve amacı bu değerlendirmeyi etkileyebilir. Bugün pek çok Müslüman ülkede –Türkiye, Endonezya, Mısır gibi– satranç serbestçe oynanmakta ve hatta desteklenmektedir.
Afganistan’da Satranç Oyununun Önemi
Afganistan’da satranç, özellikle başkent Kabil’de yıllardır gençler arasında popülerdi. Azizullah Gulzada gibi isimler, kafelerinde gayriresmî turnuvalar düzenliyor, gençlere sosyal bir alan sunuyordu. Gulzada, bu yasağın ardından yaptığı açıklamada “Bu gençlerin elindeki son eğlenceydi” diyerek duruma isyan etti.
Savaşın ve yoksulluğun gölgesinde büyüyen Afgan gençleri için satranç sadece bir oyun değil, aynı zamanda sosyal bir buluşma, zihinsel bir kaçış ve kişisel gelişim aracıydı.
Taliban Daha Önce Hangi Sporları Yasakladı?
Satranç yasağı, Taliban’ın spor ve sosyal faaliyetlere yönelik ilk kısıtlaması değil. Daha önce;
Karma dövüş sanatları: “Aşırı şiddet içerdiği” gerekçesiyle yasaklandı.
Kadın sporları: Tüm kadın sporcuların faaliyetleri durduruldu.
Müzik ve konser etkinlikleri: Kültürel yozlaşma gerekçesiyle yasaklandı.
Uzmanlara göre bu yasaklar, Afgan gençliği üzerinde ciddi psikolojik etkiler yaratıyor ve geleceğe dair umutlarını törpülüyor.
Uluslararası Tepkiler
BBC ve AFP gibi önemli uluslararası medya kuruluşları Taliban’ın satranç kararına geniş yer ayırdı. İnsan hakları örgütleri, bu yasağın Afganistan’daki kültürel çöküşün bir parçası olduğunu savunuyor. Özellikle gençlerin zihinsel gelişimini destekleyen bir faaliyetin yasaklanması, Taliban’ın özgürlük ve bireysel haklar konusundaki katı yaklaşımını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Satranç ve İslam Dünyası
İslam tarihi boyunca satranç zaman zaman tartışmalı bir oyun olsa da, Hz. Ali ve bazı sahabelerin satranç oynadığına dair rivayetler bulunduğu söylenir. Bugün Müslüman ülkelerde düzenlenen uluslararası satranç turnuvaları da bu oyunun ne kadar geniş bir kabul gördüğünü gösteriyor. İran, Türkiye, Azerbaycan gibi ülkelerde satranç milli düzeyde teşvik edilen bir spordur.
Bu bağlamda, Taliban’ın yasağı İslam dünyasının geneline yayılmış ortak bir yaklaşım değil, tamamen yerel ve ideolojik bir karardır.
Satranç Dinen Yasak mı, Taliban Satrancı Neden Yasakladı, Yasaklandı mı? yazısı ilk önce Haberin Burada üzerinde ortaya çıktı.
