Trabzon'un Ortahisar ilçesi sınırları içerisinde yer alan Pazarkapı Mahallesi'nde, 2020 yılında yıkılan Kadınlar Hali Pazarı'nın temelleri altında etkileyici bir antik rıhtım yapısı gün yüzüne çıkarıldı. Bu bulgu, bölgenin tarihi ve kültürel geçmişine ışık tutması açısından büyük bir önem taşıyor.
Arkeolojik Kazılar ve Tarihî Kapsam
Pazaryeri inşaat sürecinde yapılan revizyonlar neticesinde başlatılan arkeolojik kazılar, ortaya çıkan rıhtımın tarihinin M.Ö. 1. yüzyıl ile M.S. 1. yüzyıl arasına dayandığını ortaya koydu. 2024 yılı itibarıyla hızlanan kazı çalışmalarında, bu antik yapının tarih boyunca Roma, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ev sahipliği yaptığı tespit edildi. Bu süreçte, lokal kazılar sayesinde duvar yapısının derinlere uzandığı ve ana duvara dik inşa edilmiş yeni duvarların da var olduğu belirlendi. Kazılar sırasında gerçekleşen keşifler, Trabzon'un tarihi ticaret yollarındaki önemini yeniden gözler önüne serdi.
Arkeolojik Buluntular ve Ticari İlişkiler
Kazılar esnasında 8 metre derinliğe kadar inildi ve bu süreçte çok sayıda arkeolojik buluntuya ulaşıldı. Özellikle ön bölümde ortaya çıkan Kırım yapımı bir kandil, Trabzon'un Kırım ile olan tarihî ticari ilişkilerini kanıtlayan kayda değer bir eser olarak ele alındı. Ayrıca, Bizans dönemine ait çanak ve çömlek parçaları da gün yüzüne çıkarıldı. Bu buluntular, Trabzon'un ticari geçmişinin M.Ö. dönemlerine kadar uzandığını somut bir şekilde ortaya koydu. Böylece, bölgenin tarihi zenginliği ve ticaretin kubbesi altında geçmişe dair yeni bağlar kurulmuş oldu.
Yapının Restorasyon Süreci ve Güçlendirme Çalışmaları
Dönemsel tahribatların gözlemlendiği yapının restorasyon süreci titizlikle yürütülüyor. Çimento malzemelerin duvara zarar vermesi sebebiyle geçmiş yıllarda yapılan uygulamalar sökülerek, özgün yapıya zarar vermeyen modern restorasyon teknikleri uygulanmakta. Güçlendirme işlemlerinin ardından duvarların örülmesi ve derz işlemlerinin gerçekleştirilmesi ile devam eden süreçte, yapının iç kısımlarındaki boşluklar hidrolik kireç esaslı enjeksiyon malzemesi ile doldurularak yapı sağlamlaştırılmaktadır. Bu çalışmalar, hem yapının estetik bütünlüğünü korumakta hem de gelecekteki olası hasarları en aza indirgemeyi hedeflemektedir.
Antik Dere Limanı ve Buluntuların Önemi
Arkeolog Vedat Keleş ve Koruma Uzmanı Yaşar Selçuk Şener'in öncülüğünde yapılan araştırmalar sonucunda, yapının Kuzgundere Deresi'ne bağlı ve dünyada bilinen nadir üç dere limanından biri olduğu tespit edildi. Bu durum, Trabzon'un sadece deniz ticaretine değil, aynı zamanda iç limanlar üzerinden yürütülen ticari faaliyetlerin önemine de ışık tutuyor. İnşaat Mühendisi Beyza Nur Yılmaz, dere limanının dört farklı uygarlığın izlerini taşıdığını belirterek, bu bulguların bölgenin ticaret tarihine dair önemli veriler sunduğunu ifade etti.
Kazıların Geleceği ve Yeni Keşifler
Kazılar esnasında elde edilen buluntularla, eski döneme ait yapılar hakkında daha fazla bilgi edinilmesi amaçlanıyor. İnşaat Mühendisi Yılmaz, ilk aşamalarda iki kapının belirgin izlerinin tespit edildiğini ve bu kapılardan birinin oldukça eski bir döneme ait olduğunu ifade ediyor. Yapının tarihine dair araştırmaların artarak devam edeceği belirtiliyor. Kazılar sonucunda, bu yapının yapı işlevleri ve ticariye katkılarının daha iyi anlaşılabileceği düşünülüyor. Her geçen gün, antik Trabzon’a dair yeni bilgiler gün yüzüne çıkmaktadır.
