Rehabilitasyon Bedeli Nasıl İşliyor?
Tancan, 2025'te yapılan kanun değişikliğiyle rehabilitasyon süreçlerinin daha sağlıklı bir yapıya kavuştuğunu belirtti. Maden işletme ruhsatı sahiplerinden alınan rehabilitasyon bedellerinin ayrı hesaplarda tutulduğunu ve rayiç oran üzerinden nemalandırıldığını anlatan Tancan, sistemin işleyişini şöyle özetledi:
"Maden faaliyeti sona erdiğinde rehabilitasyon bedeli yeterliyse sorun yok. Rehabilitasyon tamamlandıktan sonra hesapta artan tutar varsa, ruhsat sahibi bunu geri alabiliyor. Bedel rehabilitasyon için yeterli değilse, aradaki farkı ruhsat sahibi karşılıyor. Ruhsat hukuku sonlandırılırken rehabilitasyon projesindeki yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini takip ediyoruz."
Bu yıl yürürlüğe giren Maden Sahalarında Rehabilitasyon Yönetmeliği ile rehabilitasyon bedelinin tahsili, değerlendirilmesi ve iadesine ilişkin kurallar belirlendi. Yönetmelik, rehabilitasyon çalışmalarının madencilik faaliyetiyle birlikte başlamasını, faaliyet boyunca sürmesini ve işletme kapandıktan sonra tamamlanmasını zorunlu hale getirdi. Böylece mevzuatta zaten yer alan rehabilitasyon yükümlülüğü, mali güvenceye de bağlanmış oldu.
Madenler Risk Grubuna Göre Denetleniyor
Sorumlu madenciliğin insan sağlığını ve çevreyi gözeten bir anlayış olduğunu vurgulayan Tancan, işletme projelerinin onay aşamasında faaliyetlerin oluşturabileceği risklerin değerlendirildiğini söyledi. Tancan, denetim sıklığını şöyle açıkladı:
- Az riskli madenler: En az 4 yılda bir
- Riskli madenler: En az 2 yılda bir
- Çok riskli madenler: En az yılda bir
Denetimlerde işletmelerin onaylı projelerine uygun çalışıp çalışmadığının ve risk oluşturup oluşturmadığının incelendiğini belirten Tancan, hayati risk tespit edilmesi halinde faaliyetin durdurulduğunu, risk giderildikten sonra yerinde yapılan kontrolle yeniden izin verildiğini aktardı.
Tancan, madenlerin farklı kurumlarca da denetlendiğini hatırlattı. İş sağlığı ve güvenliği açısından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, çevresel etkiler açısından ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı denetim yapıyor. Tancan, ruhsat sahiplerinin iş güvenliği risklerini azaltmak için yapay zeka ve dijital teknolojilerden de yararlandığını söyledi.
13 Bin 584 Hektar Maden Sahası Rehabilite Edildi
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), Türkiye genelinde rehabilite edilen maden sahalarını tek bir envanterde toplamak amacıyla 2022'de TÜRMES Projesi'ni başlattı. Son verilere göre proje kapsamında 56 ilde 217 saha incelendi. Bu sahalarda toplam 13 bin 584 hektar alanın rehabilite edildiği ve 25 milyon 251 bin 884 ağaç ve bitki dikildiği tespit edildi.
Orman Genel Müdürlüğü (OGM) verilerine göre ise 2014'te uygulamaya konulan Maden Sahaları Rehabilitasyonu Eylem Planı kapsamında 2014-2018 döneminde yaklaşık 5 bin 783 hektar maden sahasında rehabilitasyon yapıldı. Sonraki yıllarda süren çalışmalarla bu rakam 2014-2025 döneminde yaklaşık 6 bin 334 hektara ulaştı.
Rehabilitasyon Sadece Ağaçlandırma Değil
Madencilikle bozulan arazilerin doğaya kazandırılmasına ilişkin kurallar ilk kez 2007'de çıkarılan yönetmelikle belirlendi. 2010'da yayımlanan yönetmelikle de rehabilitasyon sürecinin, maden faaliyetinin Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreciyle birlikte ele alınması ilkesi getirildi.
Buna göre rehabilitasyon yalnızca ağaç dikmekten ibaret değil. Süreç; bozulan arazinin yeniden düzenlenmesini, zemin ve şev güvenliğinin sağlanmasını, erozyon ve drenaj önlemlerini, toprağın korunmasını ve alanın faaliyet sonrası kullanıma hazırlanmasını kapsıyor.
