HABER MERKEZİ Hatay, Adana ve Mersin gibi Türkiye’nin önemli açık tarla domates üretim bölgelerinde hasat dönemi üretici açısından ağır bir tablo ortaya çıkardı.
Tarlada domatesin kilogram fiyatı 2 ila 5 liraya kadar gerilerken aylarca üretim yapan çiftçi artan maliyetlerini karşılayamaz hale geldi. Fide, gübre, ilaç, sulama, mazot, işçilik ve hasat giderlerini üstlenen üretici, ürününü hasat zamanı hangi fiyattan satacağını ise çoğu zaman öngöremiyor.
Fiyatlardaki düşüş, küçük üreticinin emeğini karşılıksız bırakırken bazı bölgelerde ürünün tarlada kalması riskini de büyütüyor. Hatay’ın Reyhanlı ilçesine bağlı Madeboyu Mahallesi’nde domates üretimi yapan çiftçi Hasan Türkdönmez, yaşanan tabloyu “Domates fiyatları dipte ama borçlarımız tavan yaptı.
Nasıl üretip satacağımızı, daha önemlisi nasıl yaşayacağımızı bilemez hale geldik” sözleriyle anlattı. MESELE SADECE FİYAT DEĞİL Hatay Dayanışma Kooperatifi’nden Can Çiçek, yaşananların yalnızca dönemsel bir fiyat düşüşü olarak değerlendirilemeyeceğini söyledi. Çiçek, üreticinin ne ekeceğini, ne kadar üreteceğini ve hasat döneminde ürününü hangi koşullarda satacağını öngöremediği bir tarım sistemi bulunduğunu belirtti.
Küçük üreticinin artan girdi maliyetleri karşısında piyasa riskinin büyük bölümünü tek başına taşıdığını ifade eden Çiçek, “Çiftçi üretimin bütün riskini üstleniyor ama fiyatı belirleme gücüne sahip değil” dedi. Tohum, gübre, mazot ve elektriğin fiyatını üreticinin belirlemediğini söyleyen Çiçek, ürünün tarladan çıkış fiyatında da çoğu zaman söz sahibi olmayan çiftçinin giderek daha kırılgan hale geldiğini vurguladı. KÜÇÜK ÜRETİCİ MERKEZDE OLMALI Çiçek, kooperatifin yaklaşımının yalnızca ürün alıp satmakla sınırlı olmadığını belirterek gıda egemenliğine dikkat çekti.
Gıdanın nerede, kim tarafından ve hangi koşullarda üretildiğinin önem taşıdığını söyleyen Çiçek, küçük üreticilerin kendi gıda sistemleri üzerinde söz sahibi olması gerektiğini ifade etti. “Küçük üretici tarım politikasının kenarında duran bir unsur değil, gıda sisteminin merkezidir” diyen Çiçek, yerel üretimin zayıflamasının yalnızca çiftçiyi değil tüketiciyi, yerel ekonomiyi ve gıda çeşitliliğini de olumsuz etkileyeceğini söyledi. ÜRETİCİ PİYASAYA TERK EDİLDİ Çiçek, mevcut ekonomik ve tarımsal politikaların da üreticideki belirsizliği büyüttüğünü belirterek AKP iktidarları dönemindeki politikaları eleştirdi. Çiftçinin tarlasını ekerken ürününü kaça satacağını bilmediğini, hasat döneminde arz fazlasıyla birlikte fiyatların hızla düşebildiğini belirten Çiçek, üreticinin bütün riski üstlenmesine karşın gıda zincirinin diğer halkalarında fiyatların aynı oranda gerilemediğine dikkat çekti. “Çok üretmek tek başına başarı değildir. Çiftçinin ürettiği üründen geçinebilmesi gerekir” diyen Çiçek, üreticinin sürekli zarar etmesi halinde tarımdan çekileceğini, bunun da bugün ucuz olan ürünlerin gelecekte çok daha pahalı hale gelmesine yol açabileceğini söyledi. KOOPERATİFÇİLİK ALTERNATİF OLABİLİR Üretici ile tüketici arasındaki zincirin kısaltılması gerektiğini belirten Çiçek, kooperatiflerin bu noktada önemli bir alternatif oluşturduğunu söyledi. Hatay Dayanışma Kooperatifi’nin yürüttüğü salça kampanyasını örnek gösteren Çiçek, “Çiftçinin tarladaki domatesini değerlendiriyoruz, işliyoruz, katma değer yaratıyoruz ve tüketiciye ulaştırıyoruz. Üretici ile tüketici arasındaki mesafeyi mümkün olduğunca kısaltıyoruz” dedi.
Kooperatifçiliğin yalnızca ticari bir model olmadığını vurgulayan Çiçek, üreticinin piyasa karşısında tek başına güçsüz kalmasını önlemek için birlikte üretme, işleme ve değer yaratma mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti. ÜRETİMDEN VAZGEÇSİNLER İSTEMİYORUZ Hatay ve Çukurova’nın verimli topraklarında üretimin devam etmesinin gıda güvenliği açısından da kritik olduğunu belirten Çiçek, hedeflerinin yalnızca bu sezonun ürününü değerlendirmek olmadığını söyledi. Üreticinin fiyat üzerinde söz sahibi olduğu, yerel üretimin güçlendiği ve üreticiyle tüketicinin dayanışma içinde olduğu bir gıda sistemi gerektiğini belirten Çiçek, “Domates bugün tarlada para etmiyor diye çiftçinin üretimden vazgeçmesini istemiyoruz.
Domates tarlada çürümesin, çiftçinin emeği boşa gitmesin” dedi.
