Anadolu toprakları, geçmişten günümüze pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış, bu nedenle bölgedeki şehirlerin isimleri de oldukça derin tarihi kökler taşımaktadır. Türkiye’nin 81 ilinin eski adları, günümüzdeki isimlerinden oldukça farklılık göstermektedir. Bu yazıda sizlere, geçmişte farklı adlarla anılan şehirlerin isimlerinin kökenleri hakkında önemli bilgiler sunacağız.
Adana
Adana'nın kadim toprakları, Tarsuslularla çarpışan Uranüs'ün oğulları Adanus ve Sarus'un fethettiği bir bölgedir. Efsaneye göre, zaferi kutlamak için Uranüs, bu bölgeye Adanus'un adını vermiştir. Ayrıca, Seyhan Nehri de Sarus'un onuruna bu ismi almıştır. Yüzyıllar geçtikçe Adana, sadece coğrafyası değil, kültürüyle de öne çıkan bir şehir haline gelmiştir.
Adıyaman
Adıyaman, Selim döneminden beri bu isimle anılmasına rağmen, geçmişte "Vadi-i Leman" olarak biliniyordu. Bu isim, bölgede bulunan iki vadinin güzelliğinden gelmektedir. Vadi-i Leman adının zamanla evrilerek günümüzdeki 'Adıyaman' ismini alması, Türkçede meydana gelen fonetik değişimlerin bir sonucudur.
Afyonkarahisar
Afyonkarahisar'ın ismi, "karahisar" kelimesinin zorluklarla elde edilen yer anlamına gelmesi ve burada inşa edilmiş olan kalelerden kaynaklanmaktadır. Bunun yanı sıra, 1061 yılında afyon bitkisinin burada yetiştirilmesiyle şehir, "karahisar" ön ekiyle birlikte anılmaya başlamıştır. 2005 yılına dek yalnızca Afyon olarak bilinen şehir, tarihsel süreç içinde ihtiva ettiği kültürel zenginlikle öne çıkmaktadır.
Ağrı
Ağrı, geçmişte "Karakilise" ve "Karaköse" adlarıyla bilinmekteydi. Şehirde yer alan siyah taşlardan inşa edilmiş eski bir kilise nedeniyle "Karakilise" ismi sıklıkla kullanılmıştır. Ancak, pek çok benzer ismin varlığı sebebiyle "Karaköse" adı tercih edilmiş ve en nihayetinde günümüzdeki "Ağrı" ismi benimsenmiştir. Ağrı ismi ise, bölgedeki Ağrı Dağı'ndan gelmektedir.
Amasya
Tarihin derinliklerine inildiğinde, Amasya’nın kökeni Amazonların kraliçesi Amasis’e kadar gitmektedir. Strabon’a göre, bu kraliçe şehre "Amaseia" adını vermiştir. Zamanla bu ad Amasya'ya evrilmiştir. Şehir geçmişten günümüze kültürel bir merkez olarak varlığını sürdürmektedir.
Antalya
Kurucusu Bergama Kralı II. Attalos’un adını taşıyan Antalya, M.Ö. 2. yüzyılda kurulmuştur. O dönemde farklı adlarla anılan şehir, zaman içinde "Attaleia" adını benimsemiştir. Daha sonra sırasıyla "Adali" ve "Antalia" isimleriyle anılmıştır. Günümüzdeki "Antalya" ismi ise tarihin izlerini taşımaktadır.
Bursa
Bursa'nın ismi, 'Pura' kelimesinin hisar anlamına gelmesi ve 'İssa' kelimesinin kent anlamını taşımasından gelmektedir. Tarihsel olarak Bitinya kralı Prousia'nın ismini taşıdığı düşünülse de, aslında şehir ismi Prousias'tan gelmektedir. Bursa, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış önemli bir yerleşim alanıdır.
Çanakkale
Çanakkale, tarihsel süreç içerisinde pek çok isimle anılmıştır. Truva savaşlarında "Dardanos" adıyla bilinen bölge, Fatih Sultan Mehmet döneminde "Kale-i Sultaniye" olarak adlandırılmıştır. Halkın seramik yaparak geçimini sağlaması da şehrin isminin "Çanak Kalesi" olarak anılmasına neden olmuştur.
Denizli
Denizli isminin kökeni, bölgedeki gölün eski dönemlerde deniz gibi görüntü vermesinden gelmektedir. Menderes Nehri'nin de bu bölgedeki taşımacılıkta önemli bir rol oynaması, burada yaşayan Türkler tarafından bu ismin benimsenmesine yol açmıştır. Nehir ve göl ilişkisi, il sınırları içerisindeki yaşamı da derinden etkilemiştir.
Gaziantep
Şehrin en eski adı "Antiochia ad Taurum" olup Romalılar tarafından kullanılmıştır. Daha sonra bu ismin Araplar tarafından "Ayıntap" olarak değiştirildiği bilinmektedir. Ayıntap isminin kökeni ise Hitit dilinde "han toprağı" anlamına gelen "hantap" olmasından gelmektedir. Zamanla değişiklik göstererek günümüzdeki Gaziantep haline gelmiştir.
İstanbul
İstanbul, tarihindeki çeşitli isimlendirmeler ile tanınır. Megara kralı Byzas tarafından "Bizantion" adıyla kurulan şehir, Roma İmparatorluğu döneminde "Antion" ismiyle bilinirken, Bizans İmparatoru Konstantin, şehri yeniden kurarak kendi adını vermiştir. Türklerin şehri alınca "İslambol" adını vermesi zamanla İstanbul şeklini almıştır. Kent, tarihi ve kültürel varlığı ile dünyanın gözdesi olmaya devam etmektedir.
Malatya
Malatya, antik zamanlarda "Melita" ile bilinen bir şehir olup, bu isim Hitit döneminde "Maldia" olarak geçmiştir. "Bal" anlamına gelen "melid" kelimesinden türetilmiştir. Zaman içerisinde, halk dilinde Malatya ismine dönüşmüştür ve günümüzde bu isimle anılmaktadır.
Trabzon
Pontus Rum devletinde "Trapezus" adıyla bilinen Trabzon, askeri ve ticari bir merkez olarak tarih sahnesinde yer almıştır. Şehir, farklı dillerde "Trapuzani" ve "Trapizoni" gibi varyasyonlarla anılmıştır. Osmanlılar zamanında da önemli bir ticaret merkezi olma özelliğini koruyarak günümüzde Trabzon ismi ile anılmaya devam etmektedir.
Yozgat
Yozgat, geçmişte "Bozok" adıyla bilinmekteydi. Oğuzların Bozok koluna mensup Türklerin bu bölgeye yerleşmesiyle birlikte şehrin adı halk arasında Yozgat olarak anılmaya başlanmıştır. Bu isim, şu anki anlamına benzer bir şekilde zamanla gelişim göstermiştir. Yozgat, aynı zamanda zengin bir tarımsal yapıya sahip bir şehirdir.
