Çay Öncesi Rize Ekonomisi Nasıl Şekillendi?
Doğu Karadeniz’in önemli şehirlerinden Rize, çay tarımı başlamadan önce geçimini büyük ölçüde geleneksel tarım ve hayvancılıkla sağlıyordu. Bölgenin dağlık yapısı geniş tarım arazilerini sınırlasa da, küçük aile işletmeleri ekonomik hayatın temelini oluşturuyordu.
1. Tarım: Mısır ve Keten Ön Plandaydı
Çay öncesi dönemde Rize’de en yaygın ürün mısırdı. Mısır hem temel gıda hem de takas aracı olarak kullanılıyordu.
Bunun yanında:
Keten ve kendir üretimi yapılırdı.
İp ve halat yapımında kullanılan lifler ticarete konu olurdu.
Küçük miktarda fındık ve sebze üretimi vardı.
Tarım genellikle aile ihtiyacına yönelikti; fazlası çevre illere gönderilirdi.
2. Hayvancılık ve Yayla Kültürü
Rize’de hayvancılık özellikle yaylalarda yapılırdı. Büyükbaş ve küçükbaş hayvanlardan elde edilen:
Tereyağı
Peynir
Yoğurt
hem tüketilir hem de satılırdı. Yayla ekonomisi, şehir merkezindeki ticareti besleyen önemli bir unsurdu.
3. Deniz Ticareti ve Kıyı Taşımacılığı
Rize, küçük bir sahil kenti olarak kıyı ticaretinde rol oynuyordu. Özellikle:
Trabzon
Batum
arasındaki ticaret hattında küçük teknelerle taşımacılık yapılırdı.
Balıkçılık da ekonomik faaliyetler arasında yer alıyordu. Karadeniz’den çıkan balıklar hem yerel tüketimde hem de çevre yerleşimlerde değerlendirilirdi.
4. Gurbet ve İşgücü Göçü
Çay öncesi dönemde ekonomik imkânların sınırlı olması nedeniyle birçok Rizeli, geçimini sağlamak için İstanbul ve farklı Karadeniz şehirlerine çalışmaya gidiyordu. Bu durum, Rize ekonomisinin dışarıya işgücü veren bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor.
Çayın Ekonomiyi Değiştirdiği Dönem
1940’lı yıllardan itibaren çay tarımının yaygınlaşması ve ÇAYKUR’un kurulmasıyla birlikte Rize ekonomisi köklü bir dönüşüm yaşadı. Tarım tek ürün üzerinden şekillenmeye başladı ve şehir Türkiye’nin çay merkezi haline geldi.
Sonuç
“Çay öncesi Rize ekonomisi neye dayanıyordu?” sorusunun yanıtı; mısır tarımı, keten üretimi, hayvancılık, yayla ekonomisi ve kıyı ticareti olarak öne çıkıyor. Çayın gelişi ise Rize’nin ekonomik yapısını tamamen değiştirerek bölgeyi tek ürünlü tarım modeline taşıdı.
Rize’nin ekonomik tarihi, geleneksel üretimden modern tarıma geçişin en çarpıcı örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.
