Karadeniz’in doğusunda yer alan Rize, Osmanlı hâkimiyetine girdikten sonra uzun yıllar boyunca bölgesel idari sistem içinde önemli bir yer tuttu. Peki, Osmanlı döneminde Rize’nin idari yapısı nasıldı? İşte arşiv kayıtları ve tarihsel kaynaklara dayanan detaylı bilgiler…
Rize Osmanlı’ya Ne Zaman Katıldı?
Rize ve çevresi, 15. yüzyılın sonlarında Osmanlı yönetimine girdi. Bölge, Fatih Sultan Mehmet döneminde 1461 yılında fethedilen Trabzon Rum İmparatorluğu topraklarıyla birlikte Osmanlı idaresine bağlandı. Böylece Rize, Karadeniz sahil hattında Osmanlı’nın stratejik noktalarından biri haline geldi.
Trabzon Sancağı’na Bağlı Bir Kaza
Osmanlı idari teşkilatında Rize, uzun süre Trabzon merkezli yönetim yapısına bağlı kaldı.
Başlangıçta:
Rize, Trabzon Sancağı’na bağlı bir kaza statüsündeydi.
Trabzon Sancağı ise zaman zaman Anadolu Eyaleti’ne, zaman zaman da ayrı bir eyalet olarak teşkilatlandırıldı.
Osmanlı taşra teşkilatında hiyerarşi şu şekildeydi:
Eyalet (Vilayet) → Sancak → Kaza → Nahiye → Köy
Rize bu yapıda uzun süre kaza merkezi olarak yer aldı.
19. Yüzyılda Vilayet Sistemi
1864 Vilayet Nizamnamesi ile Osmanlı taşra yönetiminde önemli değişiklikler yapıldı. Bu reform sonrası:
Rize, Trabzon Vilayeti’ne bağlı bir kaza olarak yeniden düzenlendi.
Trabzon Vilayeti; Trabzon merkez sancak olmak üzere Lazistan, Gümüşhane ve Canik sancaklarını kapsıyordu.
Bu dönemde Rize, özellikle Lazistan Sancağı içinde yer aldı. Lazistan Sancağı’nın merkezi bir dönem Batum, daha sonra Rize olmuştur. Bu durum, Rize’nin bölgesel idari öneminin arttığını göstermektedir.
Lazistan Sancağı ve Rize’nin Yükselişi
Osmanlı’nın son dönemlerinde Rize, Lazistan Sancağı’nın önemli merkezlerinden biri haline geldi. 1878 Berlin Antlaşması sonrası Batum’un Rusya’ya bırakılmasıyla birlikte sancak merkezi Rize’ye taşındı.
Bu gelişme, Rize’nin idari konumunu güçlendirdi ve şehir bölgesel bir yönetim merkezi kimliği kazandı.
Osmanlı’nın Son Döneminde Rize
yüzyılın başlarına gelindiğinde Rize:
Trabzon Vilayeti’ne bağlı,
Lazistan Sancağı içinde yer alan,
Kaymakamlıkla yönetilen bir kaza statüsündeydi.
Cumhuriyet’in ilanından sonra yapılan idari düzenlemelerle birlikte Rize, 1924 yılında il statüsü kazanmıştır.
Sonuç
Osmanlı döneminde Rize, uzun yıllar boyunca Trabzon merkezli idari yapı içinde yer almış; özellikle 19. yüzyılda Lazistan Sancağı kapsamında bölgesel önem kazanmıştır. 1864 Vilayet Nizamnamesi ile modern taşra yönetimine uyum sağlayan Rize, Osmanlı’nın son dönemlerinde güçlü bir kaza merkezi olarak öne çıkmıştır.
