Rize Şivesi Nedir?
Rize ve çevresinde konuşulan yerel ağız, Doğu Karadeniz şiveleri arasında önemli bir yere sahiptir. Bölgenin coğrafi yapısı, tarihi geçmişi ve kültürel etkileşimleri Rize şivesinin oluşumunda büyük rol oynamıştır. Özellikle Lazca ve Hemşince gibi dillerle olan etkileşim, konuşma diline farklı bir tını kazandırmıştır.
1. “Geliyorum” Yerine “Geliyrum”
Rize şivesinde kelimelerdeki bazı ünlü harfler düşer ya da daralır.
Örneğin:
Geliyorum → Geliyrum
Gidiyorum → Gidiyrum
Yapıyorum → Yapeyrum
Bu durum, konuşmaya hızlı ve akıcı bir yapı kazandırır.
2. “Ben” Yerine “Pen”
Rize şivesinde sert ünsüz kullanımı dikkat çeker.
Örneğin:
Ben → Pen
Burada → Purda
Bana → Pana
“B” harfinin “P” olarak telaffuz edilmesi en bilinen özelliklerden biridir.
3. Soru Eklerinde Farklılık
Rize şivesinde soru cümleleri genellikle vurgu ile anlaşılır. Ayrıca bazı kelimeler farklı şekilde söylenir:
Geliyor musun? → Geliy misun?
Ne yapıyorsun? → Ne yapeysun?
4. Kelime Sonlarında Harf Değişimi
Bazı kelimelerin son harfleri farklı telaffuz edilir:
Değil → Değul
Nasıl → Nasil / Nasilu
Böyle → Boyle
5. Kendine Özgü Yerel Kelimeler
Rize şivesinde Türkiye’nin diğer bölgelerinde pek kullanılmayan kelimeler bulunur:
Ula → Ünlem
Ha bu da → İşte bu
Da / De → Cümle sonunda vurgu amaçlı kullanılır
Uşak → Çocuk
6. Vurgu ve Tonlama Özelliği
Rize şivesi denildiğinde akla ilk gelen şeylerden biri konuşmadaki yükselen tonlamadır. Cümle sonları genellikle yukarı doğru çıkar. Bu durum dışarıdan bakıldığında konuşmanın “kızgın” gibi algılanmasına neden olabilir; ancak aslında günlük ve doğal bir konuşma biçimidir.
Rize Şivesinin Kökeni
Rize’nin dağlık yapısı, köyler arası ulaşımın geçmişte zor olması ve bölgenin uzun yıllar kendi içinde kapalı kalması, ağız özelliklerinin korunmasını sağlamıştır. Ayrıca Doğu Karadeniz’de konuşulan Lazca’nın etkisi de bazı telaffuz farklılıklarının temel nedenleri arasında gösterilir.
Rize Şivesi Neden Bu Kadar Dikkat Çekiyor?
Türkiye’de en kolay taklit edilen şivelerden biridir.
Mizah içeriklerinde sıkça kullanılır.
Sosyal medyada Karadeniz videolarıyla sıkça gündeme gelir.
Rize şivesi, yalnızca bir konuşma biçimi değil; aynı zamanda bölgenin kültürel kimliğinin önemli bir parçasıdır.
