19.Yüzyılda Rize’nin Coğrafi ve İdari Yapısı
19. yüzyılda Rize, Osmanlı idari sistemi içerisinde Trabzon Vilayeti’ne bağlı bir sancak konumundaydı. Bölge, sarp dağlar ile Karadeniz kıyısı arasında sıkışmış dar bir yerleşim alanına sahipti. Köyler genellikle yamaçlara kurulmuştu. Ulaşım çoğunlukla deniz yoluyla sağlanıyor, kara yolları ise patika ve kervan yollarından ibaret kalıyordu.
Rize’de Ekonomik Hayat: Tarım ve Denizcilik
Tarım Faaliyetleri
19.yüzyılda Rize ekonomisinin temelini tarım oluşturuyordu. O dönem henüz çay tarımı yaygın değildi. Bölgede daha çok:
Mısır
Fasulye
Patates
Keten
yetiştiriliyordu. Mısır, hem insan hem de hayvan beslenmesinde temel gıda maddesiydi. Keten üretimi ise ev içi dokumacılıkta kullanılıyordu.
Denizcilik ve Ticaret
Karadeniz kıyısında yer alan Rize’de balıkçılık önemli bir geçim kaynağıydı. Ayrıca küçük ölçekli gemicilik faaliyetleri bulunuyordu. Bölge halkı Trabzon ve Batum gibi liman şehirleriyle ticari ilişki içerisindeydi. Özellikle tuz, kumaş ve bazı sanayi ürünleri dışarıdan getiriliyordu.
Sosyal Yaşam ve Günlük Hayat
19.yüzyılda Rize’de yaşam büyük ölçüde köy merkezliydi. Aile yapısı geniş aile modeline dayanıyordu. Ahşap evler yaygındı ve evler genellikle iki katlı olarak inşa edilirdi. Alt kat ahır veya depo, üst kat yaşam alanı olarak kullanılırdı.
Kadınlar tarım işlerinde aktif rol alırken aynı zamanda ev içi üretim yapıyordu. Erkekler ise tarla işleri, balıkçılık ve zaman zaman askerlik görevleriyle meşguldü. Bölgeden Osmanlı ordusuna asker gönderilmesi, birçok ailenin uzun süre erkek fertlerinden ayrı kalmasına neden oluyordu.
Eğitim ve Dinî Hayat
19.yüzyılda Rize’de eğitim medrese ve sıbyan mektepleri üzerinden yürütülüyordu. Okuryazarlık oranı düşük olsa da dinî eğitim yaygındı. Camiler, sadece ibadet yeri değil, aynı zamanda sosyal buluşma alanıydı.
Bölgedeki dinî hayat, geleneksel Karadeniz kültürü ile Osmanlı İslam anlayışının birleşimi şeklindeydi. Yayla kültürü de sosyal hayatın önemli bir parçasını oluşturuyordu. Yaz aylarında halk yüksek rakımlı yaylalara göç ederdi.
19. Yüzyılda Rize’de Göç Hareketleri
Yüzyılın sonlarına doğru ekonomik zorluklar ve savaşlar nedeniyle Rize’den İstanbul’a ve Kafkasya’ya göçler yaşandı. Özellikle 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) bölgeyi doğrudan etkiledi. Savaş, hem ekonomik hem demografik değişimlere yol açtı.
Rize’de 19. Yüzyılın Genel Özellikleri
Tarıma dayalı kırsal ekonomi
Denizcilik ve küçük ölçekli ticaret
Ahşap mimari ve yayla kültürü
Medrese eğitimi ve güçlü dinî yapı
Savaşların etkisiyle artan göç hareketleri
