Rize’de Rum İzleri
1. Kale Mahallesi ve Eski Yerleşimler
Rize merkezde bulunan Kale Mahallesi, şehrin en eski yerleşim alanlarından biri olarak biliniyor. Osmanlı döneminde Rum nüfusun da yaşadığı bu bölgede, geleneksel taş işçiliği ve mimari detaylar dikkat çekiyor. Günümüze ulaşan bazı eski evler, Karadeniz Rum mimarisinin izlerini taşıyor.
2. Çamlıhemşin ve Çevresi
Çamlıhemşin ilçesi, tarihi boyunca farklı etnik topluluklara ev sahipliği yaptı. Bölgede yer alan eski taş konaklar ve kilise kalıntıları, Rum ve Ermeni varlığının mimari yansımaları arasında gösteriliyor. Özellikle yüksek köylerde rastlanan taş yapılar, dönemin ustalık geleneğini ortaya koyuyor.
3. Fındıklı ve Ardeşen
Fındıklı ve Ardeşen ilçelerinde 19. yüzyıla tarihlenen bazı eski yapılar, bölgede yaşamış Rum ailelere ait olarak biliniyor. Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki mübadele süreci sonrası bu evlerin büyük bölümü el değiştirmiş olsa da mimari özellikleri korunmuş durumda.
Rize’de Ermeni İzleri
1. Hemşin Bölgesi
Hemşin, tarihsel olarak Hemşinliler ile anılan ve kökeni Orta Çağ’a dayandırılan bir yerleşim alanı. Bölgedeki bazı araştırmalar, Hemşin topluluklarının Ermeni kökenli olabileceğini öne sürüyor. Bu kültürel geçmiş, dil, müzik ve folklor unsurlarında iz bırakmış durumda.
2. Köy Kiliseleri ve Kalıntılar
Rize’nin kırsal kesimlerinde, özellikle yüksek kesimlerde bulunan bazı kilise kalıntıları ve taş temeller, bölgede bir dönem Hristiyan nüfusun yaşadığını gösteriyor. Bu yapılar zamanla harap olmuş olsa da tarihsel kayıtlar Ermeni ve Rum cemaatlerin varlığını doğruluyor.
Yer İsimlerinde Kültürel İzler
Rize’de bazı eski köy ve mahalle isimlerinin Yunanca veya Ermenice kökenli olduğu biliniyor. Zaman içinde isimler değiştirilmiş olsa da halk arasında eski adların kullanımına rastlanabiliyor. Bu durum, bölgenin çok kültürlü geçmişine işaret ediyor.
Tarihsel Süreç: Mübadele ve Göçler
1923 yılında Türkiye ile Yunanistan arasında yapılan nüfus mübadelesi sonrası Rize’deki Rum nüfusun büyük bölümü Yunanistan’a göç etti. Ermeni nüfus ise 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başındaki siyasi gelişmeler nedeniyle bölgeden ayrıldı. Günümüzde bu topluluklardan geriye daha çok mimari yapılar ve kültürel izler kaldı.
Rize’nin Çok Kültürlü Kimliği
Rize, tarih boyunca Laz, Hemşinli, Türk, Rum ve Ermeni topluluklarının bir arada yaşadığı bir coğrafya oldu. Bugün görülen taş konaklar, eski ibadet yerleri ve sözlü kültür öğeleri bu çok katmanlı yapının sessiz tanıkları olarak varlığını sürdürüyor.
