Rize’de geçmişte göç hareketleri, ekonomik, sosyal ve coğrafi nedenlere bağlı olarak farklı dönemlerde yoğunlaşmıştır. Doğu Karadeniz’in önemli şehirlerinden biri olan Rize, hem göç veren hem de zaman zaman göç alan bir kent kimliği taşımaktadır. Özellikle 20. yüzyıl boyunca yaşanan iç göç dalgaları, şehrin demografik yapısını önemli ölçüde değiştirmiştir.
Bu haberimizde, Rize’de geçmişten günümüze göç hareketlerinin nedenlerini ve sonuçlarını SEO uyumlu başlıklarla ele alıyoruz.
Osmanlı Döneminde Rize’de Göç
Osmanlı döneminde Rize, daha çok kırsal üretime dayalı bir ekonomiye sahipti. Bölgenin dağlık yapısı ve sınırlı tarım alanları, halkın geçim kaynaklarını kısıtlıyordu.
Erkek nüfusun bir kısmı mevsimlik işçi olarak Anadolu’nun farklı şehirlerine gidiyordu.
Denizcilik faaliyetleri nedeniyle Karadeniz liman kentleriyle hareketlilik yaşanıyordu.
Kafkasya’dan gelen göçmenlerin bir bölümü Rize ve çevresine yerleştirildi.
Bu dönem göçleri daha çok ekonomik zorunluluklar ve savaş koşulları nedeniyle gerçekleşti.
Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Rize’den Göç
1920’li ve 1930’lu yıllarda Türkiye genelinde yaşanan ekonomik sıkıntılar Rize’yi de etkiledi. Tarım arazilerinin yetersizliği ve iş imkânlarının sınırlı olması nedeniyle birçok Rizeli büyük şehirlere yöneldi.
Özellikle:
İstanbul
Ankara
Bursa
gibi şehirler, Rize’den yoğun göç aldı. Bu dönemde göç edenlerin önemli bir kısmı ticaret ve esnaflık alanında faaliyet gösterdi.
1950 Sonrası Büyük Göç Dalgası
1950’li yıllardan itibaren Türkiye genelinde hızlanan sanayileşme süreci, Rize’de göçü artırdı. Çay tarımının yaygınlaşması bölge ekonomisine katkı sağlasa da nüfus artışı karşısında yeterli istihdam oluşturamadı.
Başlıca göç nedenleri:
İşsizlik
Eğitim imkânlarının sınırlı olması
Sanayinin gelişmemiş olması
Büyük şehirlerdeki yüksek gelir beklentisi
Bu dönemde Rize’den özellikle İstanbul’a yoğun bir göç yaşandı. Bugün İstanbul’da yaşayan Rizeli nüfusun, Rize’de yaşayan nüfustan fazla olduğu sıkça dile getirilmektedir.
1980 ve 1990’lı Yıllarda Göçün Seyri
1980 sonrası dönemde göç hızı azalsa da tamamen durmadı. Eğitim amacıyla şehir dışına çıkan gençlerin önemli bir bölümü geri dönmedi. Bu durum:
Kırsal nüfusun azalmasına
Yayla ve köy yaşamının zayıflamasına
Yaşlı nüfus oranının artmasına
neden oldu.
Son Yıllarda Tersine Göç Var mı?
Son yıllarda özellikle pandemi süreciyle birlikte kırsal yaşamın yeniden cazip hale gelmesi, Rize’ye sınırlı da olsa bir tersine göç hareketi başlattı. Doğal yaşam, temiz hava ve aile bağları, büyük şehirlerde yaşayan bazı Rizelilerin memlekete dönmesine neden oldu.
Ancak uzmanlara göre bu hareketlilik henüz kalıcı ve büyük ölçekli bir dönüş anlamına gelmiyor.
Rize’de Göçün Sosyal ve Ekonomik Etkileri
Rize’de geçmişte yaşanan göç hareketleri şu sonuçları doğurdu:
Köy nüfusunun azalması
Şehir merkezinde nüfus yoğunluğunun artması
İstanbul başta olmak üzere büyük şehirlerde güçlü Rizeli diasporasının oluşması
Ekonomik yatırımların sınırlı kalması
Buna karşılık, şehir dışındaki Rizelilerin memleketle bağlarını sürdürmesi, yaz aylarında nüfus artışına ve ekonomik canlılığa katkı sağladı.
Rize’nin Göç Tarihi Neyi Gösteriyor?
Rize’de geçmişte göç hareketleri, daha çok ekonomik temelli olmuştur. Coğrafi şartlar ve sınırlı sanayi yatırımları göçü tetiklerken, çay tarımı bölgenin en önemli ekonomik dayanağı olmuştur. Günümüzde ise turizm, üniversite ve kamu yatırımları sayesinde göç hızının nispeten dengelendiği görülmektedir.
Rize’nin geleceğinde kalıcı tersine göçün sağlanabilmesi için istihdam olanaklarının artırılması ve genç nüfusa yönelik projelerin geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır.
