Rize’de Lakap Kültürünün Tarihsel Kökeni
Rize, tarih boyunca küçük yerleşim birimleri ve akrabalık bağlarının güçlü olduğu bir şehir yapısına sahip oldu. Aynı soyadını taşıyan çok sayıda ailenin bulunması ve isim tekrarlarının yaygın olması, insanları birbirinden ayırmak için farklı tanımlamalara ihtiyaç doğurdu.
Özellikle 1934 Soyadı Kanunu öncesinde lakaplar, kişileri tanımlamanın en pratik yoluydu. Soyadı uygulamasından sonra bile bu alışkanlık ortadan kalkmadı ve günlük yaşamın bir parçası olmaya devam etti.
Aynı İsim, Farklı Lakap
Rize’de özellikle Mehmet, Ahmet, Hasan gibi isimlerin sık kullanılması nedeniyle kişiler;
Fiziksel özelliklerine göre
Mesleklerine göre
Memleket kökenine göre
Karakter özelliklerine göre
lakaplarla anılmaya başlandı.
Örneğin;
Uzun boylu birine “Uzun Mehmet”
Çay işiyle uğraşana “Çaycı Hasan”
Gür sesli birine “Bağırgan Ali”
gibi lakaplar takılabiliyor. Bu lakaplar çoğu zaman sevgi ve samimiyet göstergesi olarak kullanılıyor.
Köy Kültürü ve Dayanışma Etkisi
Rize’de köy hayatının uzun yıllar boyunca aktif olması, lakap kültürünü besleyen en önemli unsurlardan biri. Küçük yerleşim yerlerinde herkesin birbirini tanıması, sosyal ilişkilerin güçlü olması ve sözlü kültürün yaygınlığı lakap geleneğini canlı tuttu.
Karadeniz insanının hazırcevap ve esprili yapısı da lakap üretimini adeta bir kültürel refleks haline getirdi.
Lakaplar Ailelere de Geçiyor
Rize’de lakaplar sadece bireylerle sınırlı kalmaz; zamanla aile adı haline de dönüşebilir. Hatta bazı aileler resmi soyadlarından çok lakaplarıyla bilinir. Köylerde “Falancagiller” şeklinde kullanılan ifadeler bunun en belirgin örneklerinden biridir.
Bu durum, lakapların geçici değil; kalıcı bir sosyal kimlik unsuru olduğunu gösteriyor.
Günümüzde Rize’de Lakap Kültürü Devam Ediyor mu?
Şehirleşme ve modern yaşam tarzı lakap kullanımını azaltsa da, özellikle kırsal bölgelerde ve mahalle kültürünün sürdüğü yerlerde lakap geleneği hâlâ canlılığını koruyor.
Sosyal medyada bile Rizelilerin birbirine lakapla hitap ettiği görülüyor. Bu da geleneğin yeni iletişim araçlarına uyum sağladığını gösteriyor.
Rize Lakap Kültürü Bir Kimlik Meselesi
Uzmanlara göre lakaplar;
Toplumsal aidiyet duygusunu güçlendirir
Sosyal hafızayı canlı tutar
Mizah kültürünü besler
Rize’de lakap kültürü sadece bir hitap şekli değil, aynı zamanda bölgenin sosyal dokusunu yansıtan güçlü bir kültürel miras olarak kabul ediliyor.
