Karadeniz’in köklü şehirlerinden biri olan Rize, tarih boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış ve güçlü aile bağlarıyla dikkat çekmiştir. “Rize’deki en eski aile soyları hangileri?” sorusu hem bölge halkı hem de soy araştırması yapanlar tarafından sıkça merak edilmektedir. Osmanlı arşivleri, nüfus kayıtları ve sözlü tarih çalışmaları incelendiğinde, şehirde geçmişi birkaç yüzyıla dayanan çok sayıda köklü sülalenin bulunduğu görülmektedir.
Rize’nin Tarihi Arka Planı
Rize, antik dönemlerden itibaren yerleşim görmüş; Roma, Bizans ve Osmanlı hâkimiyetinde kalmıştır. Özellikle Osmanlı döneminde bölgeye yerleşen aileler zamanla güçlü yerel sülalelere dönüşmüştür. 19. yüzyıl Osmanlı tahrir defterleri ve şer’iye sicilleri, Rize ve çevresindeki aile yapısına dair önemli bilgiler sunmaktadır.
Cumhuriyet döneminde Soyadı Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle birlikte aileler resmi soyadlarını almış olsa da, eski sülale isimleri halk arasında kullanılmaya devam etmektedir.
Rize’de Bilinen Köklü Aile Soyları
Rize merkez ve ilçelerinde adı sıkça geçen ve geçmişi Osmanlı dönemine uzanan bazı sülaleler şunlardır:
Tuzcuoğulları
Osmanlı döneminde bölgede ayanlık yapan ve yerel yönetimde etkili olan ailelerden biri olarak bilinmektedir. 18. ve 19. yüzyılda bölgesel güç unsuru olmuşlardır.
Ekşioğulları
Rize merkez ve çevresinde ticaret ve yerel yönetim alanında etkin olmuş köklü aileler arasında yer almaktadır.
Memişoğulları
Özellikle Çayeli çevresinde bilinen eski sülalelerden biridir. Bölgenin yerel tarihinde önemli bir yere sahiptir.
Kaptanoğulları
Denizcilik ve ticaretle uğraşan aileler arasında adı geçen köklü sülalelerdendir.
Hacısalihoğulları
Kırsal bölgelerde geçmişi Osmanlı dönemine dayanan ve halk arasında bilinirliğini sürdüren aileler arasında gösterilmektedir.
İlçelere Göre Eski Rize Aileleri
Çayeli
Çayeli ilçesinde Osmanlı döneminden bu yana varlığı bilinen sülaleler bulunmaktadır.
Pazar
Pazar ilçesi, Laz kültürünün etkisiyle güçlü aile yapısını koruyan bölgelerden biridir.
Fındıklı
Fındıklı bölgesinde eski sülale isimleri halk arasında hâlen kullanılmaktadır.
Ardeşen
Ardeşen ilçesinde Hemşin ve Laz kültürünün etkisiyle köklü aile bağları dikkat çekmektedir.
Rize’de Soy Araştırması Nasıl Yapılır?
Rize’de aile geçmişini araştırmak isteyenler için başlıca kaynaklar şunlardır:
Osmanlı arşiv belgeleri
Nüfus müdürlüğü soy kütüğü kayıtları
E-Devlet soy ağacı hizmeti
Şer’iye sicilleri
Köy ve mahallelerde sözlü tarih anlatımları
Ayrıca Trabzon ve İstanbul arşivlerinde Rize’ye ait önemli kayıtlar bulunmaktadır.
