Zemheri, kışın en çetin günlerini temsil eden 40 günlük özel bir dönem olarak kabul edilir. Eski halk takvimine göre kış mevsimi iki ayrı kısma ayrılır: İlki Erbaîn (Zemheri), ikincisi ise Hamsin olarak adlandırılır. Bu takvime göre:
Zemheri Başlangıç Tarihi: 22 Aralık 2025
Zemheri Bitiş Tarihi: 30 Ocak 2026
Toplamda 40 gün süren bu dönem, güneş ışınlarının en eğik geldiği, havanın en fazla soğuduğu ve kışın gerçek yüzünü gösterdiği zaman dilimi olarak kabul edilir.
2026 yılı itibarıyla Zemheri’nin son günlerine girilmiş durumda. Özellikle Ocak ayının son haftası, halk arasında “şedid soğuklar” olarak bilinir. Bu dönem, yılın en sert ve dondurucu zamanlarını içerir.
Zemheri Soğukları Neden Bu Kadar Sert Geçiyor?
Zemheri sadece soğuk hava anlamına gelmez. Bu dönem, aynı zamanda meteorolojik hareketliliğin arttığı, fırtına ve yoğun kar yağışlarının sıklaştığı bir zaman dilimidir. Eski inanışlara göre:
Zemheri’nin ilk yarısı görece daha sakin ve durağandır.
İkinci yarısı ise ani hava değişimleri, tipi ve fırtınalar ile dikkat çeker.
Eskiler bu dönem için “Bir yüzü yaz, bir yüzü kış” der. Gündüz güneşli başlayan bir gün, akşamına doğru dondurucu bir fırtınaya dönüşebilir.
Zemheri’nin Tarımsal ve Kültürel Önemi
Anadolu’da doğa ile iç içe yaşayan toplumlar için Zemheri, sadece bir mevsim değil, toprağın dinlenme süreci olarak da görülür. Bu dönemde:
Kar yağışları toprağı örter ve onu donmalardan korur.
Kar eridiğinde suya dönüşerek, toprağın ilkbaharda verimli hale gelmesine katkı sağlar.
Ayrıca tarım takviminde bu dönem, tohum hazırlığı ve bahar planlamasının yapıldığı zaman olarak kabul edilir.
Erbaîn Ne Demek? Zemheri ile Bağlantısı Ne?
"Erbaîn" kelimesi Arapça'da "kırk" anlamına gelir. Bu isim, Zemheri'nin süresi olan 40 günü ifade eder. 21 Aralık kış gündönümünü takip eden bu kırk günlük dönem, geleneksel halk takviminde yılın en soğuk evresi olarak bilinir.
Erbaîn döneminde güneş ışınları en eğik açıyla gelir, dolayısıyla günler kısa, geceler ise uzundur. Bu da sıcaklık kaybının en yoğun şekilde yaşanmasına neden olur.
Zemheri’den Sonra Hangi Dönem Başlıyor?
Zemheri 30 Ocak’ta sona erdikten sonra, 31 Ocak itibarıyla Hamsin dönemi başlar. Hamsin, toplam 50 günlük bir süreci kapsar ve 21 Mart’taki Nevruz’a (ilkbahar gündönümü) kadar devam eder. Hamsin dönemi, havaların yavaş yavaş ısındığı ve baharın habercisi olan “cemrelerin düşmesi” sürecini de kapsar.
İlk cemre havaya düşer,
İkincisi suya,
Üçüncüsü ise toprağa düşerek doğanın uyanışını başlatır.
