Osmanlı İmparatorluğu'nun en çalkantılı dönemlerinden biri olan "Kadınlar Saltanatı" sürecinin en baskın figürü Mahpeyker Kösem Sultan, devlet yönetiminde kurduğu mutlak hakimiyetle tarihteki yerini alıyor. Padişah I. Ahmed’in eşi, IV. Murad ve I. İbrahim’in annesi, IV. Mehmed’in ise büyük validesi olan Kösem Sultan, yarım asra yakın bir süre Topkapı Sarayı’nın siyasi merkezini oluşturdu. Hem bir naibe hem de bir stratejist olarak devlet mekanizmasını yöneten Sultan, haremde öldürülen tek valide sultan sıfatıyla da hüzünlü bir sona imza attı.
SARAYIN ZİRVESİNE UZANAN BİR YAŞAM ÖYKÜSÜ
Tarihçiler, 1589 yılında doğduğu tahmin edilen Kösem Sultan’ın asıl adının Mahpeyker olduğunu belirtiyor. Kökenine dair Bosna veya Yunan rivayetleri bulunsa da saray kayıtları onun zekası ve güzelliğiyle hızla yükseldiğini belgeliyor. Bosna Beylerbeyi tarafından İstanbul’a gönderilen genç kız, 14-15 yaşlarında girdiği haremde I. Ahmed’in en çok güvendiği ve sevdiği haseki olmayı başardı. "Yol gösteren, lider" manasına gelen Kösem lakabını, yönetimdeki keskin zekası ve baskın karakteri sayesinde kazandı.
DEVLET YÖNETİMİNDE BİR VALİDE SULTANIN NİPLİĞİ
Kösem Sultan, eşi I. Ahmed’in vefatından sonra siyasi gücünü evlilik ittifakları üzerinden tahkim etti. Kızlarını dönemin nüfuzlu devlet adamlarıyla evlendirerek saray bürokrasisinde sarsılmaz bir ağ kurdu. Oğulları IV. Murad ve I. İbrahim dönemlerinde devletin fiili yöneticisi gibi hareket etti. Özellikle torunu IV. Mehmed’in henüz altı yaşındayken tahta çıkmasıyla "Büyük Valide" makamına yükseldi. Yaklaşık otuz yıl boyunca sadrazam atamalarından savaş kararlarına kadar her kritik aşamada doğrudan söz sahibi oldu.
TURHAN SULTAN İLE YAŞANAN KANLI İKTİDAR SAVAŞI
Osmanlı sarayındaki güç dengeleri, IV. Mehmed’in annesi Turhan Sultan’ın yönetime ağırlığını koymasıyla değişmeye başladı. Geleneklere göre valide sultanlık yetkilerinin Turhan Sultan’a geçmesi gerekiyordu ancak Kösem Sultan bu iktidarı devretmeyi reddetti. İki güçlü kadın arasındaki rekabet, saray içinde keskin saflaşmalara yol açtı. Tarihi kaynaklara göre Kösem Sultan, gelini Turhan Sultan’ı bertaraf etmek ve torunu IV. Mehmed’i tahttan indirmek için tehlikeli bir plan hazırladı.
HAREMDEKİ BASKIN VE TRAJİK SON
Kösem Sultan’ın darbe planı, sadık hizmetlisi Meleki Hatun tarafından Turhan Sultan’a ihbar edildi. Karşı hamle başlatan Turhan Sultan, Başlala Uzun Süleyman Ağa’ya haremi basma emri verdi. 2 Eylül 1651 gecesi düzenlenen baskında Kösem Sultan, saklandığı dolapta ele geçirildi. 62 yaşındaki güçlü valide sultan, kendi dairesinde boğularak yaşamını yitirdi. Naaşı, Sultanahmet Camii’nin avlusunda bulunan eşi I. Ahmed’in türbesine defnedildi. Bu olay, Osmanlı tarihinde bir valide sultanın katledildiği ilk ve son vaka olarak kroniklere geçti.
