ABD ile İran arasında haftalardır sürdürülen dolaylı diplomasi yeniden çıkmaza girdi. 17 Ağustos’ta sona ereceği belirtilen 60 günlük sürenin uzatılabileceği beklentisi güçlenirken Tahran’dan gelen açıklama, tarafların henüz aynı metin üzerinde dahi buluşamadığını ortaya koydu.İran “uzatma görüşmesi yok” dediPakistanlı hükümet kaynaklarına dayandırılan haberlerde ABD ile İran’ın 60 günlük ateşkes süresini uzatmak konusunda anlaşmaya vardığı öne sürüldü.Ancak üst düzey bir İranlı kaynak kısa süre sonra bu iddiayı reddetti.
Kaynak, iki ülke arasında ateşkes süresinin uzatılmasına ilişkin herhangi bir görüşme yapılmadığını ve müzakerelerde ilerleme sağlanmadığını bildirdi.Tahran’ın yaklaşımına göre ortada yalnızca süresi uzatılacak bir ateşkes bulunmuyor. İran, Washington’ın haziran ayında imzalanan geçici anlaşmaya dönmesi gerektiğini savunuyor.Tahran’dan ABD’ye yeni şartİran’ın masaya koyduğu temel şart da burada ortaya çıkıyor.Tahran, ABD’nin önce geçici anlaşmadaki yükümlülüklerini yeniden kabul etmesini, ardından bu yükümlülüklerin hangi takvim içinde yerine getirileceğini açık biçimde ortaya koymasını istiyor.İran tarafı, Washington’ın anlaşmayı imzalanmasından kısa süre sonra ihlal ettiğini ve bu nedenle 60 günlük takvimin geçerli biçimde işlemediğini savunuyor.Taraflar arasında doğrudan müzakere yürütülmezken mesajların Pakistan ve Katar gibi arabulucular üzerinden taşındığı belirtiliyor.
Ancak bu temaslarda henüz anlaşmaya dönüşebilecek somut bir ilerleme bulunmuyor.Hürmüz restleşmesi yeniden büyüyorDiplomatik çıkmazın en önemli ekonomik ayağını ise Hürmüz Boğazı oluşturuyor.İran, ABD kendi taleplerini karşılamadığı sürece Hürmüz’ün normal gemi trafiğine açılmayacağını söylüyor.
Tahran’ın talepleri arasında İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması ve ABD’nin deniz ablukasına ilişkin adımlar atması da bulunuyor.Washington’dan ise buna karşı çok daha sert bir mesaj geldi.ABD Başkanı Donald Trump, ABD’nin Hürmüz Boğazı üzerinde “tam kontrol” sahibi olduğunu savunarak mevcut deniz ablukasının devam edebileceğinin sinyalini verdi.Tarafların aynı su yolu üzerinde birbirine tamamen zıt iki egemenlik ve kontrol söylemi kullanması, ateşkes görüşmelerindeki gerilimi doğrudan enerji piyasalarının merkezine taşıyor.Gemi trafiği savaş öncesinin çok altındaHürmüz’deki gerilimin ekonomik sonucu gemi trafiğinde açık biçimde görülüyor.Savaş öncesinde boğazdan günde yaklaşık 130 ila 140 gemi geçerken son verilere göre günlük geçiş sayısı tek haneli seviyelere kadar geriledi.Kpler verilerinde salı günü yalnızca sekiz geminin Hürmüz’den geçtiği görülürken farklı gemi takip verilerinde geçiş sayısı 11 olarak hesaplandı.Bu tablo, yalnızca diplomatik görüşmeler açısından değil petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatları açısından da riskin sürdüğünü gösteriyor.Hürmüz, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olduğu için burada kalıcı bir normalleşme sağlanamaması navlun, sigorta ve enerji maliyetleri üzerindeki baskının devam etmesi anlamına geliyor.17 Ağustos yaklaşıyor, anlaşma hâlâ yokDiplomasi açısından önümüzdeki birkaç gün kritik olacak.Daha önce geçici anlaşmanın 17 Ağustos’a kadar uzatılabileceği yönünde oluşan beklenti, İran’ın son açıklamasıyla önemli ölçüde zayıfladı.Tahran’ın ABD’den istediği yeni takvim ve Washington’ın Hürmüz üzerindeki kontrol söylemi dikkate alındığında taraflar arasındaki fark yalnızca ayrıntılardan ibaret değil.Yeni bir uzlaşma sağlanabilmesi için önce geçici anlaşmanın geçerliliği, ardından ABD’nin yükümlülükleri ve Hürmüz Boğazı’nın statüsü konusunda ortak bir zemin bulunması gerekiyor.Bu gerçekleşmezse birkaç saat önce yeniden güçlenen ateşkes umudu, yerini yeni bir diplomatik ve ekonomik gerilim dalgasına bırakabilir.
