NASA'nın Perseverance keşif aracı, 2025 yılında Mars'taki Jezero Krateri'nde bulunan üç kayayı lazerle incelerken bilim insanlarının beklemediği bir keşfe imza attı.
Kayalarda, Kızıl Gezegen'de daha önce hiç tespit edilmeyen korindon adlı minerale rastlandı.
Dünya'da yakut ve safir gibi değerli taşların oluşumunda rol oynayan bu mineralin yanı sıra, yakutlara kırmızı ve pembe tonlarını veren krom elementinin izleri de belirlendi.Los Alamos Ulusal Laboratuvarı'ndan jeokimyacı Ann Ollila ve ekibinin yaptığı araştırmaya göre, korindon Hampden River, Coffee Cove ve Smiths Harbour adı verilen üç farklı kaya parçasında tespit edildi.
Kayaların tamamı, Mars'ın Jezero Krateri'nin kenarında bulunan ve ana kaya kütlesinden koparak başka bir noktaya taşındığı düşünülen parçalardan oluşuyor.Perseverance, söz konusu kayaları 2025 yılının mart, nisan ve temmuz aylarında zamana çözünürlüklü lüminesans (TRL) spektroskopisi yöntemiyle inceledi.
Bu yöntemde lazer, kayadaki mineralleri uyarıyor ve ortaya çıkan ışık analiz edilerek mineralin yapısı belirleniyor.Yapılan ölçümlerde üç kayada da krom içeren korindona işaret eden aynı ışık izleri görüldü.
Araştırmacılar bu sonuçları Dünya'daki yakut ve safir örnekleriyle karşılaştırdı.
Mars'taki örneklerde 692,7 ve 694,1 nanometre dalga boylarında görülen belirgin sinyallerin, krom içeren korindonun karakteristik özellikleriyle örtüştüğü belirlendi.Bu durum, akıllara hemen “Mars'ta yakut mu var?” sorusunu getirdi.
Ancak bilim insanlarına göre şu aşamada gezegenin yüzeyinde büyük ve parlak yakut parçaları bulunduğunu söylemek mümkün değil.
Tespit edilen korindon, kayaların içinde bulunan çok küçük mineral taneleri halinde.Keşfi önemli kılan nokta, korindonun Mars'ta bulunması kadar nasıl oluştuğunun henüz tam olarak açıklanamaması.
Korindon genellikle alüminyum bakımından zengin, silisyum açısından fakir ortamlarda meydana geliyor.
Ayrıca yüksek sıcaklık ve basınç gibi koşullar gerekiyor.
Mars'ta geçmişte yoğun volkanik faaliyetler yaşandığı bilinse de araştırmacıları şaşırtan bir ayrıntı var: Korindon bulunan üç kaya da plajiyoklaz adı verilen, alüminyum ve silisyum içeren bir mineral açısından zengin.
Bu nedenle araştırmacılar, Mars'taki oluşum sürecinin Dünya'daki örneklerden farklı olabileceğini düşünüyor.Bilim insanlarının üzerinde durduğu en güçlü ihtimallerden biri, Jezero Krateri'ni milyarlarca yıl önce oluşturan dev gök taşı çarpması.Böylesine büyük bir çarpışma, kayalarda kısa süreliğine çok yüksek sıcaklık ve basınç oluşturabilir.
Dünya ve Ay'da yapılan araştırmalar da benzer çarpışmaların korindon gibi minerallerin oluşumuna yol açabileceğini gösteriyor.Jezero Krateri'nde daha önce tespit edilen hidrotermal faaliyetlere, yani geçmişte sıcak su ve sıvıların kayaçlarla etkileşime girdiğine dair izler de bu ihtimali güçlendiriyor.
Araştırmacılar, bu sıcak sıvıların kayaların kimyasal yapısını değiştirerek korindon oluşumu için uygun ortamı sağlamış olabileceğini düşünüyor.Araştırmacılara göre keşfin ardındaki gizemi kesin olarak çözmenin en iyi yolu, korindon içeren kayalardan bir örneğin Dünya'ya getirilmesi.Perseverance'ın bulduğu kaya parçalarının hangi ana kayadan koptuğunun belirlenmesi de önemli ipuçları sağlayabilir.
Ancak örneklerin Dünya'daki laboratuvarlarda ayrıntılı biçimde incelenmesi, mineralin tam olarak hangi koşullarda oluştuğunun anlaşılmasına yardımcı olabilir.Bilim insanları, elde edilen bulguların yalnızca Mars'taki değerli mineraller açısından değil, Kızıl Gezegen'in milyarlarca yıllık jeolojik geçmişini anlamak açısından da önemli olduğunu belirtiyor.
Araştırmanın sonuçları Geophysical Research Letters dergisinde yayımlandı.
