Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından kamuoyuyla paylaşılan bilgilere göre, haziran ayı sonu itibarıyla ülkenin uluslararası yatırım pozisyonu açığı 402,6 milyar dolara ulaştı.Söz konusu açık, 2018 yılının ilk çeyreğinden bu yana kaydedilen en yüksek rakam olarak kayıtlara geçti. Öte yandan, bu alandaki tarihi rekor 449 milyar dolarla 2013 yılının ilk çeyreğinde görülmüştü.YÜKÜMLÜLÜKLERDE TARİHİ ZİRVETCMB verileri, uluslararası yükümlülüklerin Haziran 2026 döneminde rekor kırarak 806,7 milyar dolara çıktığını ortaya koydu.
Aynı dönemde toplam uluslararası varlıklar ise 404 milyar dolar seviyesinde kaldı. Öte yandan, yerleşik gerçek kişilerin yurt dışındaki mevduat hareketlerine yönelik yapılan revizyon kapsamında, varlıklar altındaki "Diğer Yatırımlar / Efektif ve Mevduatlar" kalemi 2026'nın ilk çeyreğinde 12,8 milyar dolar artış yönlü güncellendi.KALEMLERDEKİ DEĞİŞİMLER VE ORANLARVarlık kalemleri bir önceki çeyrekle kıyaslandığında, doğrudan yatırımlar yüzde 3,2 oranında artarak 81,2 milyar dolara yükseldi.
Portföy yatırımları yüzde 11 azalarak 9,1 milyar dolara, diğer yatırımlar ise yüzde 2,7 düşüşle 163,6 milyar dolara geriledi.
Bankaların yabancı para varlıkları yüzde 7 azalışla 49 milyar dolar olurken, TCMB rezerv varlıkları da yüzde 2,2 gerilemeyle 147,4 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti.Portföy yatırımlarının alt kalemleri arasında yer alan hisse senetleri ile yatırım fonu payları yüzde 14,6 artış göstererek 49,7 milyar dolara ulaştı.
Yükümlülükler cephesinde ise doğrudan yatırımlar yüzde 0,6 azalarak 231,5 milyar dolar, portföy yatırımları yüzde 8,8 artarak 154,8 milyar dolar ve diğer yatırımlar yüzde 2,9 artışla 413,4 milyar dolar seviyesinde kaydedildi.ULUSLARARASI YATIRIM POZİSYONU AÇIĞI NE ANLAMA GELİYOR?Uluslararası Yatırım Pozisyonu (UYP) açığının yüksek olması, bir ülkenin yurt dışındaki varlıklarının, yabancıların o ülkedeki varlıklarından önemli ölçüde az olduğu anlamına gelir.
Başka bir deyişle, ülkenin dış dünyaya olan net borçluluk / yükümlülük seviyesinin yüksek olduğunu gösterir.UYP, bir ülkenin "dış bilanço bilançosu" gibidir.
Yüksek net UYP açığı şu temel anlama gelir ve şu sonuçları doğurur:1.
Dış Borç ve Yabancı Sermaye BağımlılığıÜlke ekonomisinde yerli yatırımları ve kamu/özel sektör harcamalarını finanse etmek için yeterli yerli tasarruf bulunmadığını, bu açığın dışarıdan temin edilen sermayeyle (dış borç, doğrudan yabancı yatırım, portföy yatırımları) kapatıldığını gösterir.2.
Döviz Kuru Riski ve HassasiyetEğer UYP açığı ağırlıklı olarak döviz cinsinden borçlardan veya kısa vadeli sıcak paradan oluşuyorsa:Döviz kurlarındaki yükseliş, ülkenin dış borç yükünü yerel para cinsinden artırır.Küresel faiz artışları veya risk algısının bozulması durumunda, dış borçların çevrilmesi (yeniden finansmanı) zorlaşır ve maliyetli hale gelir.3.
Kaynak Çıkışı ve Sermaye Gelirleri DengesiUYP açığı yüksek olduğunda, ülkeye giren yabancı sermaye her yıl faiz, kar payı (temettü) veya anapara ödemesi olarak yurt dışına kaynak transfer edilmesini gerektirir.
Bu durum, cari işlemler dengesinin "birincil gelir dengesi" kaleminde sürekli negatif bir baskı oluşturur.Açığın Yapısı Neden Önemlidir?Açığın büyüklüğü kadar hangi kalemlerden kaynaklandığı da kritik bir unsurdur:
