İnternette son dönemde sıkça karşılaşılan “IQ’su düşük olanlara şartsız emeklilik” iddiaları kamuoyunda kafa karışıklığına neden oluyor. Ancak Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatına göre hiçbir vatandaş prim ödemeden emekli olamıyor.
Uzmanlar, sosyal medyada dolaşan bu tür paylaşımların SGK emekliliği ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından bağlanan 2022 sayılı kanun kapsamındaki engelli aylığının karıştırılmasından kaynaklandığını belirtiyor.
SGK’dan emekli maaşı bağlanabilmesi için mutlaka sigorta girişi ve belirli sayıda prim gününün tamamlanması gerekiyor. Zihinsel yetersizliği bulunan bireyler için sağlanan temel avantaj ise yaş şartının uygulanmaması.
“Hemen Emeklilik” Mümkün mü?
Mevzuata göre zihinsel yetersizliği (mental retardasyon) bulunan bireyler yaşa takılmadan emekli olabiliyor. Ancak bu durum, “hiç çalışmadan maaş” anlamına gelmiyor.
Emeklilik için:
Gerekli prim gün sayısının doldurulması
Resmi sağlık kurulu raporunun alınması
şartları aranıyor.
Malulen Emeklilik ve Engelli Emekliliği Ayrımı
Zihinsel yetersizlikte emeklilik süreci, rahatsızlığın sigorta başlangıcından önce mi yoksa sonra mı ortaya çıktığına göre iki ayrı başlıkta değerlendiriliyor.
1. Malulen Emeklilik (Sigorta Sonrası Kaybı)
Sigortalı olarak çalışmaya başladıktan sonra meydana gelen zihinsel yeti kaybı durumunda uygulanıyor.
Şartlar:
En az %60 çalışma gücü kaybı raporu
10 yıl sigortalılık süresi
1800 gün prim
Eğer kişi “başkasının sürekli bakımına muhtaç” derecede ağır zihinsel engelli ise 10 yıllık sigortalılık süresi şartı kaldırılıyor. Bu durumda yalnızca 1800 gün prim yeterli oluyor.
2. Engelli Emekliliği (Doğuştan veya Sigorta Öncesi Durum)
Zihinsel yetersizliğin doğuştan ya da sigorta girişinden önce var olması halinde uygulanıyor. IQ düşüklüğü vakalarının büyük bölümü bu grupta yer alıyor.
Şartlar:
En az %40 engelli sağlık kurulu raporu
SSK’lı çalışanlar için vergi indirim belgesi
3600 ile 4680 gün arasında değişen prim gün sayısı
Bu kapsamda da yaş şartı uygulanmıyor. Prim gün sayısı tamamlandığında emeklilik hakkı doğuyor.
IQ Seviyesi ve Rapor Süreci Nasıl İşliyor?
Tıp literatüründe “zeka geriliği” olarak tanımlanan mental retardasyon tanısı, Sağlık Bakanlığı onaylı tam teşekküllü hastanelerde yapılan testler sonucunda belirleniyor.
Özellikle WAIS gibi zeka testleriyle bireyin hafif, orta ya da ağır düzeyde engel oranı tespit ediliyor. Bu oran resmi sağlık kurulu raporuna yüzde olarak işleniyor.
SGK, emeklilik işlemlerini bu resmi oran üzerinden yürütüyor. Özel hastanelerden alınan ya da yönetmeliğe uygun olmayan raporlar ise geçerli sayılmıyor.
