Uyduların ve elektronik ölçüm cihazlarının olmadığı 1774 yılında, bilim adamları Dünya'nın kütlesini belirlemek amacıyla İskoçya'nın Perthshire bölgesindeki Schiehallion Dağı'nı seçti.
Schiehallion Dağı’nın Özellikleri
Bu dağ, çekim kuvvetinin yarattığı önemsiz sapmaları ölçme olanağı sunarak, gezegenin ortalama yoğunluğunu günümüzde kabul edilen değerle oldukça benzer bir biçimde hesaplamalarına imkan tanıdı. Deneyin yürütücüsü olan İngiliz Kraliyet Astronomu Nevil Maskelyne, Schiehallion Dağı'nın yüksekliği ve simetrik görünümü sayesinde kütlesinin hesaplanmasını kolaylaştırdı. 1083 metre yüksekliği ile dikkat çeken bu dağ, çevresindeki başka tepelere uzak bir noktada yer alması nedeniyle ölçümlerin doğruluğunu artırdı.
Yıldızların Gözlemlenmesi ve Sapmalar
Maskelyne, dağın kuzey ve güneyine iki gözlemevi kurarak, yıldızların konumlarını çekül doğrultusu ile karşılaştırdı. Dağın çekim gücünün, çekülü kendisine doğru çok az bir açıyla kaydırması bekleniyordu. Aylar süren titiz gözlemler sonucunda toplam 11,6 yay saniyesinde bir sapma ölçüldü. Bu bulgu, dağın çekim gücünün varlığını desteklemek için yeterli bir kanıt oluşturdu.
Schiehallion Dağı'nın Hacminin Hesaplanması
Matematikçi Charles Hutton, Schiehallion'un hacmini tahmin etmek için dağı birçok dikey bölüme ayırma yaklaşımını benimsedi. Eş yükseltideki noktaları birleştiren kontur çizgiler kullanması, topoğrafik haritalamanın gelişiminde önemli bir adım olarak değerlendirildi. Hutton, gerçekleştirdiği hesaplamalar sonucunda Dünya'nın ortalama yoğunluğunu metreküp başına yaklaşık 4 bin 500 kilogram olarak belirledi. Ancak günümüzde kabul edilen değer yaklaşık 5 bin 515 kilogramdır. Bu, elde edilen sonucun modern ölçümlerin yalnızca %18 altında kaldığını gösteriyor.
Deneyin Bilimsel Sonuçları
Bu deney, Dünya'nın yüzeyde bulunan kayalardan çok daha yoğun olduğunu ortaya koydu. Hutton, buradan hareketle gezegenin iç katmanlarında daha yoğun ve büyük ihtimalle metalik elementlerin var olduğuna dair bir çıkarımda bulundu. Elde edilen bu bulgular, bilim camiasında önemli tartışmalara yol açtı ve yer bilimleri alanında yeni araştırma konularının önünü açtı.
