Irak’ın Kerkük kentinde, Kerkük Kalesi’nin içerisinde bulunan yaklaşık 700 yıllık Gök Kümbet için restorasyon süreci başladı. 1361 yılında Celayirliler döneminde inşa edilen yapı, kaynaklarda Buğday Hatun adına yapılmış bir anıt mezar olarak geçiyor.
Yapının tarihi, mezar kitabesinde yer alan 762 hicrî, yani 1361 tarihine dayanıyor.Gök Kümbet, doğrudan bir Selçuklu eseri olarak değil, Selçukluların ardından gelen Celayirli dönemine ait bir yapı olarak değerlendiriliyor.
Bununla birlikte yapının mimari anlayışı, Selçuklular döneminde İran, Irak, Orta Asya ve Anadolu’da gelişen Türk-İslam mimari geleneğinin devamı niteliğini taşıyor.
Yaklaşık 10 metre yüksekliğindeki yapı, sekizgen bir gövdeye sahip.
Ana malzemesi tuğla olan Gök Kümbet’in cephelerinde geometrik süslemeler bulunuyor.
Yeşil ve turkuaz tonlarındaki sırlı pişmiş toprak süslemeler ise yapının en dikkat çekici unsurları arasında yer alıyor.
Bu renkli görünüm nedeniyle yapı, farklı kaynaklarda “Mavi Kubbe” veya “Blue Dome” adıyla da anılıyor.Gök Kümbet’in önemi, yalnızca mimari özelliklerinden kaynaklanmıyor.
Yapının Kerkük Kalesi’nin içerisinde bulunması, onu şehrin Orta Çağ tarihinin de önemli parçalarından biri haline getiriyor.
Kerkük, Orta Çağ boyunca Mezopotamya ile İran arasındaki geçiş noktalarından biri olurken, kale de şehrin siyasi ve askerî merkezleri arasında yer aldı.
Yaklaşık yedi asır boyunca ayakta kalan Gök Kümbet’te zaman içerisinde çatlaklar ve çeşitli yapısal bozulmalar meydana geldi.
Doğal şartlar, ihmal, bakımsızlık ve hatalı müdahaleler yapının korunmasını zorlaştırdı.
Bu durum, tarihî yapının geleceğine ilişkin ciddi koruma ihtiyacını ortaya çıkardı.Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA), Gök Kümbet’in korunması amacıyla restorasyon çalışmalarını başlattı.
Restorasyon projesinin çizimleri tamamlanırken, uygulama ihalesi öncesindeki süreç de devam ediyor. Çalışmalar kapsamında Irak makamlarıyla gerekli yasal ve idari işlemler yürütülüyor.
Restorasyonda öncelikle yapıda zaman içerisinde oluşan çatlakların onarılması ve taşıyıcı sistemin güçlendirilmesi planlanıyor.
Bununla birlikte Gök Kümbet’in özgün mimari karakterinin korunması hedefleniyor.
TİKA Başkanı Abdullah Eren’in açıklamasına göre amaç, Gök Kümbet’i yeniden Kerkük’ün kültürel hayatının önemli bir parçası haline getirmek. 1361 yılında inşa edilen Gök Kümbet, Celayirli döneminden günümüze ulaşan önemli yapılardan biri olarak yaklaşık 700 yıldır ayakta duruyor.
Restorasyon çalışmalarıyla birlikte bu tarihî yapının gelecek nesillere aktarılması hedefleniyor.
