Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ), Deprem ve Yapı Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi (DE-YAS) ve Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü iş birliği ile Atasu Barajı’nda gerçekleştirilecek yeni projenin detayları açıklandı.
Projede Kullanılacak Teknolojiler
Proje kapsamında Atasu Barajı'na kurulacak olan sensör ağları, kamera tabanlı görüntü işleme sistemleri, fiber optik algılama teknolojileri ve gelişmiş veri toplama altyapıları, yapay zekâ algoritmaları ile analiz edilecektir. Bu sayede, barajın deprem, taşkın ve diğer olağanüstü durumlara karşı yapısal davranışı gerçek zamanlı olarak izlenebilecektir. Elde edilen veriler, Türkiye genelindeki diğer barajlar ve köprü, tünel, havaalanları gibi kritik altyapı tesisleri için örnek teşkil etmesi bekleniyor. Milyonlarca ölçüm verisinin tek bir dijital platformda bir araya getirileceği sistem, yapısal değişimleri sürekli izleyerek olası hasarları erken tespit etme kabiliyeti sunacaktır.
Uzman Ekip Projeyi Yürütecek
Ar-Ge çalışmaları, KTÜ'den alanında uzman dört akademisyen tarafından yürütülecek. Prof. Dr. Ahmet Can Altunışık, Prof. Dr. Kemal Hacıefendioğlu, Doç. Dr. Hasan Basri Başağa ve Doç. Dr. Fatih Yesevi Okur, projede önemli rol alacak olan isimlerdir. Elde edilecek veriler sayesinde, barajların yapı sağlığı izlenerek güvenlik riski taşıyan durumların erkenden tespit edilmesi sağlanacak. Risk durumlarının ortaya çıkması halinde otomatik alarm mekanizmaları devreye girecek, karar vericilere hızlı ve güvenilir bilgiler sunulacak. Böylece, mevcut durumun izlenmesinin yanı sıra olası risklerin önceden öngörülmesi ve önleyici bakım çalışmalarının planlanması mümkün olacak.
Yapay Zeka Destekli Altyapı Geliştirilecek
KTÜ Deprem ve Yapı Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Ahmet Can Altunışık, imzalanan protokol çerçevesinde Türkiye'deki barajların deprem güvenliğini artırmak ve yapı sağlığını sürekli izlemek amacıyla kapsamlı bir Ar-Ge projesi üzerinde çalışacaklarını açıkladı. Proje süresince, Türkiye'deki diğer barajlara örnek teşkil edecek bir yapay zeka destekli yapı sağlığı izleme yazılımı ve sistemi geliştirilecek. Altunışık, projenin sonunda ülke genelindeki barajları tek merkezden izleyebilen ulusal bir yapı sağlığı izleme sisteminin hayata geçirileceğini belirtti.
İzleme Yöntemleri ve Teknolojileri
Proje kapsamında barajların yapı sağlığının izlenmesi için farklı teknolojik yöntemlerin kullanılacağı belirtilmiştir. İlk aşama, barajın memba yüzeyine yerleştirilecek fiber optik sensörlerle başlayacak. Bu sensörler, yapıdaki deformasyonları yüksek hassasiyetle izlemeyi sağlayacak. Elde edilen verilerle, yapıda meydana gelebilecek çatlaklar ve su sızıntısı gibi problemler erkenden tespit edilebilecek. Fiber optik sensörler, aynı zamanda sınırlı sayıda uygulanan ve yüksek hassasiyet sunan teknolojik bir izleme yöntemi olarak dikkat çekmektedir.
Görüntü Analizi ile Risk Yönetimi
KTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Basri Başağa, projede kullanılan bir başka önemli yöntem olan kamera tabanlı görüntü analizi üzerine bilgi verdi. Barajın gövdesini ve çevresindeki risklere karşı izleme yapabilecek kamera sistemlerinin kurulması planlanmaktadır. Bu sistemler, elde ettikleri görüntüleri kesintisiz olarak yapay zeka algoritmaları ile analiz edecek ve olası tehlikeleri erken aşamada belirleyerek otomatik uyarı mekanizmaları oluşturacaktır. Böylelikle, barajların güvenliği sürekli olarak izlenebilecek ve müdahaleler zamanında yapılabilecektir.
Gelecek Hedefleri ve Uygulamaları
Proje sonunda elde edilecek verilere dayanan merkezi bir yazılım altyapısı tasarlanacaktır. Bu sistem, barajlarda yanı sıra köprüler, tarihi yapılar ve diğer mühendislik projelerinde de kullanılabilecek esnek bir yapı sağlığı izleme platformu oluşturmayı amaçlamaktadır. Doç. Dr. Fatih Yesevi Okur, bu sistemin çok katmanlı mimarisi sayesinde farklı üreticilere ait sensörlerden gelen verilerin entegre bir şekilde işlenebileceğini vurgulamıştır. Projenin ilk adımı olarak Trabzon Atasu Barajı'nda pilot uygulama gerçekleştirilecektir.
