İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü ile AFAD, "AFAD-İTÜ Ulusal Jeotehlike Gözlem ve Risk Analitiği Platformu" protokolünü imzalayarak ülke genelindeki kritik altyapı ve üstyapılarda jeolojik tehlikelerin izlenmesine yönelik yenilikçi bir sistem geliştirdi. Bu sistem, mevcut risklerin değerlendirilmesi ve azaltılması için uzun vadeli bir sürdürülebilirlik sağlama amacını taşıyor.
Projenin Temel Hedefleri
İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Tolga Görüm, bu projenin ana gayesinin Türkiye'deki kritik yapılar için "Jeotehlike Gözlem ve Risk Analitiği Platformu"nun hayata geçirilmesi olduğunu ifade etti. Projenin, mevcut ve planlanan üst yapı ve altyapılar için geliştirildiğini belirten Görüm, uzaktan algılama teknolojileri kullanılarak risklerin azaltılması için önceden tedbirlerin alınmasını sağlamayı hedeflediklerini ekledi. Bu tür teknolojiler arasında LiDAR ve InSAR gibi araçlar da yer alıyor. Sistemin amacı, altyapıların güvenliğini artırarak Türkiye'deki mevcut riskleri tespit etmek ve gerekli müdahalelerin zamanında yapılmasını sağlayarak inşaat ve planlama süreçlerine katkıda bulunmaktır.
Çalışmanın Kapsamı ve Süresi
Prof. Dr. Görüm, bu önemli projenin Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının desteğiyle yürütüleceğini belirtirken, 3 yıl sürecek bu çalışmanın ilerleyen zamanlarda farklı projelerle genişletilmesinin planlandığını aktardı. Sistemin, hastaneler, yerleşim alanları, köprüler, tüneller ve demir yolları gibi kritik altyapılarda meydana gelebilecek doğal olayları uzaktan izlemek için kullanılacağını kaydetti. Heyelan, kaya düşmesi gibi tehlikelerin analiz edileceği bu projeyle, ilgili kurum ve kuruluşların zamanında uyarılar alması hedefleniyor.
Erken Uyarı Sistemi ve Altyapı Geliştirme
Proje kapsamında Türkiye genelinde riskli bölgelerin belirlenmesinin ardından, bu alanlarda arazi gözlem ve izleme altyapıları oluşturulacak. Böylece, bu bölgeler sürekli olarak takip edilerek olası riskler hakkında önceden bilgi sahibi olunacak. İTÜ olarak, bu çalışmalara yönelik bir araştırma merkezi kurulması için hazırlıkların başladığını da vurguladı. Bu merkezin, kamu kurum ve kuruluşlarının internet üzerinden deformasyon verilerine ve jeotehlike analizlerine erişim sağlamasını mümkün kılacağı belirtiliyor. Böylece, bir erken uyarı sisteminin altyapısını oluşturarak toplumun bu tehlikeler konusunda bilgilendirilmesi amaçlanıyor.
Mevcut ve Gelecek Altyapı Güvenliği
Prof. Dr. Görüm, geliştirilen platformun yalnızca yeni projelere yönelik değil, aynı zamanda mevcut yapılar için de kullanılabileceğini vurguladı. Sistem, jeomorfolojik süreçlere bağlı olarak meydana gelecek tehditlerin hem planlamada hem de kullanım aşamasında takip edilmesine olanak tanıyacak. Gelecekte ugracak deformasyonlar ve risk faktörleri, geçmiş verilere dayanarak makine öğrenimi teknikleriyle analiz edilecek. Bu yaklaşımla, daha önceden görülmemiş deformasyonların ileride ortaya çıkmaması için gereken bütün önlemler alınabilecek.
Pilot Uygulama ve İlerleyiş
Prof. Dr. Görüm, geçtiğimiz hafta imzalanan protokol ile projenin pilot uygulamasının resmen başladığını duyurdu. Bu aşamada, altyapının kurulduğunu ve Türkiye genelinde 40’tan fazla kritik alanın izlenmeye başlandığını belirtti. AFAD’ın da kendisine ait bir gözlem ve uyarı merkezi kurarak, bu sistemin işletilmesinde ortak bir çalışma yürütme planının olduğunu ifade etti. Hakkari, Tortum ve İzmir gibi pek çok bölgede heyelan gibi doğal olayların düzenli olarak takip edildiğini ve bunlara ilişkin AFAD’a her hafta rapor sunularak bilgilendirme yapıldığını sözlerine ekledi.
