1 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla Türkiye genelinde uygulamaya sokulan Depozitosu Olan Ambalaj (DOA) Sistemi, ilk haftalarında halktan yoğun ilgi gördü. Ancak, sistemin erken dönemlerinde yaşanan bazı suistimaller ve bu suistimallerin yarattığı kuyruk sorunları dikkat çekti. Başlangıçta yaklaşık 20 milyon ambalajın geri dönüşü sağlanan sistemde, günlük kota sınırını aşmaya çalışanların makineleri saatlerce meşgul etmesi üzerine Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) harekete geçti.
Yeni Düzenlemeler ve Mobil Uygulama Zorunluluğu
Yapılan yeni düzenlemelerle, yarından itibaren manuel girişlerin önüne geçilerek, sisteme sadece mobil uygulama üzerinden erişim sağlanması zorunlu hale getirilecek. Bu konuda önemli açıklamalarda bulunan TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, günlük ambalaj sınırının kişi başına 200 adet olduğunu ve bazı kullanıcıların bunları ihlal ettiğini belirtti. Öztürk, belirli bireylerin yakınlarının TC kimlik numarası ve cep telefonları ile 1.500 ila 2.000 adet ambalaj getirdiklerini, bu durumun depozito makineleri etrafında uzun kuyruklar ve tartışmalara neden olduğunu ifade etti.
Geçici Kısıtlamalar ve QR Kod Uygulaması
Bu yoğunluğun önüne geçmek amacıyla, yarından itibaren TC kimlik numarası ve telefon numarası ile manuel girişler geçici süreyle kısıtlanacak. Bu geçiş sürecinde, iki aylık bir entegrasyon dönemi boyunca yalnızca DOA mobil uygulaması üzerinden oluşturulan kişiye özel QR kodlar ile işlemler gerçekleştirilebilecek. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bağlı TÜÇA verilerine göre, kısa bir süre içinde 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisi sistemle entegre oldu. Sistemde kayıtlı ambalajlı içecek sayısının 3.673’e ulaştığı ve mobil uygulamayı en az 2 milyon kişinin aktif olarak kullandığı ifade ediliyor.
Sistemin Amacı ve Beklentiler
Türkiye’de her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının atık oluştuğu göz önüne alındığında, bu sistemin çevreye olan katkısı göz ardı edilemez. Öztürk, sistem sayesinde bu sürecin dijital olarak izlenebildiğini ve her bir DOA logolu ambalaj için vatandaşlara 1 lira teşvik bedeli ödendiğini belirtti. Ayrıca, sistemin sahada uygulanacak operasyonlar ve altyapı çalışmaları hızla devam ediyor. İlk aşamada 2.500 depozito iade makinesi ile başlayan süreçte, nihai hedefin 20.000 makineye ulaşmak olduğu vurgulandı.
İade Noktalarının Gelişimi ve Hedefler
Manuel iade noktalarının sayısının 2026 yılı sonuna kadar en az 10.000, 2027 yılı sonunda ise 30.000 olması planlanıyor. Market, bakkal, büfe ve otel gibi birçok işletmenin sisteme entegrasyonu aşamalı olarak devam edecek. Yaklaşık iki yıllık süreç sonunda Türkiye genelinde toplamda 50.000 aktif iade noktası oluşturulması hedefleniyor. DOA Sistemi’nin tam kapasiteyle faaliyete geçmesiyle, Türkiye’nin içecek ambalajı ham maddesi ithalatında %35 ile %40 arasında bir düşüş bekleniyor.
Ekonomik ve Ekolojik Faydalar
Geri dönüştürülen her 20 ambalajın yaklaşık 1 dolarlık ithal ham madde ihtiyacını karşılayacağı hesaplandığında, sistemin yıllık cari açığı en az 600 milyon dolarlık bir azalma ile etkilemesi bekleniyor. Tamamen genişletilmiş üretici sorumluluğu modeli doğrultusunda finanse edilen bu çevre dostu dönüşüm hareketi, kamu bütçesine herhangi bir yük getirmeden, yıllık 37.000 ton sera gazı emisyonunu azaltmayı ve 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu elde etmeyi amaçlıyor. DOA iade makineleri ve merkezleri; perakende zincirleri, alışveriş merkezleri, üniversiteler ve diğer yoğun kullanılan kamu alanlarında konumlandırılacak.
