Karadeniz’in köklü kültürel miraslarından biri olan Rize Bezi (Feretiko), yüzyıllardır süregelen el dokuma geleneğiyle hem geçmişi hem de günümüzü buluşturan özel bir kumaş türüdür. Tamamen Rize kültürüne ait olan bu dokuma, sağlamlığı, doğal yapısı ve sağlık dostu özellikleriyle yeniden ilgi görmeye başladı.
Rize Bezi (Feretiko) Nedir?
Rize yöresine özgü olan Feretiko, el dokuma tezgâhlarında üretilir.
Çözgüsü: %100 pamuk
Atkısı: Kendir ipliği
Dokuma türü: Bez ayağı örgüsü
Yöresel dokumacılığın en eski adı Feretiko olarak bilinir. 1960’lı yıllarda, çayın Rize’ye gelmesinden önce neredeyse her evde bir Feretiko tezgâhı bulunuyordu. Bugün çay bahçeleriyle kaplı olan araziler, geçmişte kendir bitkisi üretimi için kullanılıyordu.
Kendirden Kumaşa Uzanan Zahmetli Süreç
Yaşlı ustaların anlatımına göre, kendir bitkisinden ip elde etmek oldukça zor ve zahmetliydi. Liflerin çıkarılması, işlenmesi ve ipliğe dönüştürülmesi uzun emek gerektiriyordu. Ancak ortaya çıkan kumaş son derece dayanıklı ve uzun ömürlü oluyordu.
Feretiko’nun yaklaşık 100 yıllık bir geçmişi olduğu ifade edilse de, Rize’de dokumacılığa dair ilk yazılı belgeler 1462–1463 yıllarına kadar uzanır. Trabzon’un fethi sonrası Osmanlı döneminde bölgedeki dokuma faaliyetleri kayıt altına alınmıştır.
Ayrıca, 1876 yılında vefat eden Sultan Abdülaziz’in arkasından çıkarılan gömleğin Rize bezinden olduğu bilinmektedir.
Seyyah Evliya Çelebi ve bilgin Kâtip Çelebi eserlerinde “forotiko” adıyla bu dokumadan bahsetmiştir. 1950–1960 yıllarına kadar önemini koruyan Feretiko, Rize’den top top ihraç edilerek saraylarda yer bulmuştur.
Feretiko’nun Özellikleri Nelerdir?
Rize Bezi (Feretiko), doğal yapısı sayesinde birçok avantaj sunar:
Vücudun terini emer ve dışarı atar
Ter kaynaklı kötü kokuları azaltır
Dokusu sayesinde vücuda hafif masaj etkisi yapar
Vücutta oluşan elektriği atma özelliğine sahiptir
Yüksek dayanıklılığı ile benzer dokumalardan ayrılır
Bu özellikleri sayesinde hem sağlıklı hem de konforlu bir tekstil ürünü olarak öne çıkar.
Günümüzde Rize Bezi Nerelerde Kullanılıyor?
Geçmişte olduğu gibi günümüzde de Feretiko farklı alanlarda kullanılmaktadır:
Salon ve yemek odalarında masa örtüsü
Sehpa örtüsü
Perdeler
Peşkirler
Kadın ve erkek tekstil ürünleri
El nakışı için özel kumaşlar
Makine nakışı için dokuma kumaşlar
Doğal yapısı, sağlamlığı ve estetik görünümü sayesinde hem geleneksel hem modern tasarımlarda tercih edilmektedir.
Rize Bezi Neden Yeniden Önem Kazanıyor?
Son yıllarda doğal, sürdürülebilir ve sağlıklı tekstil ürünlerine olan talebin artmasıyla birlikte Feretiko yeniden gündeme gelmiştir. El emeğiyle üretilmesi ve tamamen yöresel bir kültürü temsil etmesi, bu dokumayı sadece bir kumaş değil aynı zamanda kültürel miras haline getirmektedir.
Rize Bezi (Feretiko), Karadeniz’in üretim kültürünü ve geçmişten gelen zanaatkârlık geleneğini yaşatmaya devam ediyor.
