Rize Eski Çarşısı Nerede Yoğunlaşmıştı?
Rize’de tarihi çarşı dokusu, bugünkü merkez çarşı çevresinde ve sahile yakın alanlarda yoğunlaşmıştı. Özellikle Kale Mahallesi çevresi ve limana yakın sokaklar ticaretin kalbi olarak biliniyordu. Deniz yolu taşımacılığı sayesinde gelen mallar, çarşı esnafı aracılığıyla çevre köylere dağıtılırdı.
Osmanlı Döneminde Rize Çarşı Kültürü
Osmanlı döneminde çarşılar, lonca sistemiyle düzenlenirdi. Her meslek grubunun kendi esnaf yapılanması bulunurdu. Rize’de öne çıkan meslekler şunlardı:
Bakırcılar
Terziler
Demirciler
Manifaturacılar
Baharat ve zahire satıcıları
Bu dönemde çarşı esnafı sadece ticaret yapmaz; aynı zamanda sosyal dayanışmanın bir parçası olurdu. Ahilik geleneği, dürüst ticaret ve müşteri memnuniyetini esas alıyordu.
Çay Öncesi ve Sonrası Dönem
Rize’de çay tarımının yaygınlaşması, çarşı kültüründe önemli bir dönüm noktası oldu. 20. yüzyılın başlarında çay üretiminin artmasıyla birlikte ticari hareketlilik hız kazandı.
ÇAYKUR’un kurulmasıyla çay ticareti kurumsal bir yapıya kavuştu ve çarşı esnafı da bu dönüşümden etkilendi. Çay alım-satımı, Rize merkezde yeni iş kollarının doğmasına neden oldu.
İlçelerde Çarşı Hayatı
Çayeli
Çayeli çarşısı, özellikle balıkçılık ve tarım ürünleri ticaretiyle öne çıkıyordu. Haftalık pazarlar köylerden gelen üreticilerle canlanırdı.
Pazar
Adını pazar geleneğinden alan ilçe, sahil ticareti ve küçük ölçekli esnaflıkla biliniyordu. Liman bağlantısı sayesinde farklı ürünler çarşıya ulaşırdı.
Ardeşen
Ardeşen’de çarşı kültürü, hem yayla ürünleri hem de deniz ticaretiyle şekillenmişti. Özellikle ahşap işçiliği ve el emeği ürünler dikkat çekiyordu.
Eski Rize Çarşılarında Sosyal Hayat
Rize çarşıları sadece alışveriş alanı değil, aynı zamanda buluşma noktasıydı. Kahvehaneler, çay ocakları ve hanlar; esnaf ile halkın bir araya geldiği sosyal mekânlardı. Günlük haberler burada paylaşılır, ticari anlaşmalar sözlü güvene dayalı olarak yapılırdı.
Ramazan aylarında ve bayram dönemlerinde çarşılar daha da hareketlenir, akşam saatlerine kadar açık kalırdı. Bayram alışverişi, kumaş ve ayakkabı satışlarını artırırdı.
Günümüzde Eski Çarşı Kültürünün İzleri
Modern alışveriş merkezlerinin yaygınlaşmasına rağmen Rize merkezde geleneksel çarşı kültürünün izleri hâlâ görülüyor. Küçük esnaf dükkânları, tarihi sokak dokusu ve mahalle kültürü, geçmişten günümüze taşınan önemli unsurlar arasında yer alıyor.
Rize Çarşı Kültürü Neden Önemli?
Rize’nin eski çarşı kültürü; ticaretin yanı sıra güven, dayanışma ve yerel üretim anlayışının sembolüydü. Bu kültür, kentin ekonomik gelişiminde önemli rol oynadı ve Karadeniz ticaret geleneğinin bir parçası olarak hafızalarda yer etti.
