Antik Dönemde Rize ve Trabzon İlişkisi
Antik çağda Trabzon, Karadeniz ticaretinin en önemli merkezlerinden biriydi. MÖ 7. yüzyılda kurulan Trabzon (antik adıyla Trapezus), bölgenin ticaret, denizcilik ve askeri üs noktası olarak öne çıkmıştı. Rize ise kıyı yerleşimi olarak Trabzon’un etki alanında bulunuyordu.
Roma ve Bizans dönemlerinde Trabzon, bölgesel yönetim merkezi konumundaydı. Bu dönemde Rize, idari olarak Trabzon’a bağlı bir yerleşim alanı olarak varlığını sürdürdü. Doğu Karadeniz sahil hattındaki şehirler, özellikle savunma ve ticaret açısından birlikte değerlendiriliyordu.
Trabzon İmparatorluğu Dönemi
1204 yılında kurulan Trabzon İmparatorluğu döneminde Rize ve çevresi doğrudan Trabzon merkezli yönetim altında kaldı. Bu süreçte bölgedeki kaleler, kiliseler ve ticaret yolları Trabzon’dan kontrol ediliyordu. Rize’nin kıyı hattı, Trabzon’un doğu sınır güvenliği açısından stratejik önem taşıyordu.
Osmanlı Döneminde İdari Bağ
1461 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından Trabzon’un fethedilmesiyle birlikte hem Trabzon hem de Rize Osmanlı topraklarına katıldı. Osmanlı idari sisteminde Rize, uzun yıllar Trabzon Sancağı’na bağlı kaldı.
Osmanlı arşiv kayıtlarında Rize, Trabzon merkezli eyalet yapısının bir parçası olarak geçmektedir. 19. yüzyılda kurulan Trabzon Vilayeti sınırları içinde Rize, kaza statüsünde yer aldı. Bu dönemde ticaret, ulaşım ve resmi işlemler büyük ölçüde Trabzon üzerinden yürütülüyordu.
Ekonomik ve Kültürel Bağ
Rize ile Trabzon arasındaki tarihi bağ yalnızca idari değildir. İki şehir arasında güçlü kültürel ve ekonomik ilişkiler gelişmiştir:
Karadeniz ticaret yolu sayesinde ortak ekonomik yapı oluştu.
Laz ve Hemşin kültürü gibi bölgesel unsurlar iki şehirde de etkili oldu.
Akrabalık bağları ve göç hareketleri bölgesel bütünlüğü pekiştirdi.
Liman ticareti açısından Trabzon merkez, Rize ise üretim ve kıyı yerleşimi olarak konumlandı.
Özellikle Osmanlı’nın son dönemlerinde ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında Rize’nin resmi ve ticari işlemleri çoğu zaman Trabzon merkezli yürütüldü.
Cumhuriyet Döneminde Ayrı İl Statüsü
1923 sonrası idari yapılanmada Rize bir süre Trabzon’a bağlı kaldı. Ancak 1924 yılında çıkarılan düzenleme ile Rize il statüsüne kavuştu. Böylece iki şehir idari olarak ayrılmış olsa da tarihsel bağ ve kültürel etkileşim devam etti.
